"γεωγραφικοί όροι και στερεότυπα"

Στη σελίδα 63 του βιβλίου αρχίζει το κεφάλαιο με τον τίτλο
«Εθνικά κινήματα στη νοτιοανατολική Ευρώπη».
Γράφει:
Ο γεωγραφικός χώρος και τα ιστοριογραφικά στερεότυπα.
Οι εθνικές ιστοριογραφίες των λαών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς και δυτικοί παρατηρητές και αναλυτές των εξελίξεων στην περιοχή, έχουν δημιουργήσει ορισμένα στερεότυπα για τις χώρες, τους λαούς και το ιστορικό παρελθόν της. Ο όρος «Βαλκάνια», άλλωστε, από ονομασία της οροσειράς του Αίμου έφτασε να σημαίνει περιοχή αστάθειας και συγκρούσεων, ενώ οι λαοί της θεωρείται ότι ρέπουν προς εξάρσεις εθνοφυλετικού χαρακτήρα και ότι είναι διαφορετικοί από τους λαούς της υπόλοιπης Ευρώπης.

Εδώ το βιβλίο θέτει το ενδιαφέρον ζήτημα της ιστοριογραφίας και μάλιστα με το ακόμη πιο ενδιαφέρον ζήτημα της περιοχής μας και του στερεότυπου για αυτήν. Η έμφαση που δίνεται φαίνεται και από την ερώτηση που θέτει το σχολικό βιβλίο στο τέλος του κεφαλαίου (σελ. 67).

«Να αναφερθείτε στα στερεότυπα που έχουν επικρατήσει σχετικά με τους λαούς και τις χώρες της Βαλκανικής Χερσονήσου και να εξηγήσετε γιατί δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα».

Και ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον έχει η χρήση τριών διαφορετικών γεωγραφικών όρων για την ίδια περιοχή: νοτιοανατολική Ευρώπη, Βαλκάνια, οροσειρά του Αίμου. Από τη χρήση αυτών των όρων μπορεί να ξεκινήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα και διδακτική κουβέντα.

(αυτή η σύντομη δημοσίευση απλώς ανοίγει το θέμα)

Βασίλης Συμεωνίδης

Να αντικατασταθεί το βιβλίο ιστορίας γενικής παιδείας της γ΄ λυκείου

Το μπλογκ αυτό δε θέλησε να αμφισβητήσει τους όρους γραφής της σχολική ιστορίας.
Ξεκίνησε σα διαμαρτυρία για τα προβλήματα που δημιουργούσε το βιβλίο Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου, γενικής παιδείας της Γ’ Λυκείου. Ήδη από την αρχή της διδασκαλίας του, τη σχολική χρονιά 2007-08 επισημάναμε την μεγάλη έκταση της ύλης, που σε κάποιο βαθμό οφείλεται στις ανούσιες λεπτομέρειες που παρατίθενται, τις ασάφειες και τις μονομερείς κρίσεις του, τη σιβυλλική γλώσσα και την πρωθύστερη δομή του. Στο κείμενο εκείνο ζητούσαμε «να βρεθεί κάποια λύση».

Φυσικά οι συγγραφείς του βιβλίου έχουν κάθε δικαίωμα να γράφουν την ιστορία όπως τη βλέπουν. Όμως αυτή η μονομερής οπτική της ιστορίας δε μπορεί να γίνεται μοναδικό σχολικό βιβλίο.

Ουσιαστικά, τώρα, την τρίτη χρονιά της διδασκαλίας του, πρέπει να πούμε καθαρά ότι αυτό το βιβλίο δεν τηρεί τους όρους γραφής της ιστορίας για σχολική χρήση και η λύση που υπάρχει είναι η αντικατάστασή του.

Βερολίνο 20 χρόνια μετά: Η ιστορία στο σχολείο

Η φωτογραφία από το Βήμα

Μια απάντηση στο Ριζοσπάστη.
Η Κική Σακκά,με αφορμή κείμενο από το Ριζοσπάστη που αναδημοσίευσε η alfavita, γράφει:

Βερολίνο 20 χρόνια μετά: Η ιστορία στο σχολείο

Συγγνώμη συνάδελφοι θα τρελαθούμε τελείως; Επειδή διδάσκω ιστορία στην Γ΄Λυκείου και, προφανώς, ανήκω σε αυτούς που την "παραποιούν":

Παραθέτω το κείμενο από το Ριζοσπάστη, όπως αναδημοσιεύτηκε στην alfavita:

«΄Ενας μεγάλος αριθμός ανθρώπων στην Ανατολική Γερμανία ήταν δυσαρεστημένος από τη ζωή εκεί και δραπέτευσε στη Δύση. Αυτό είχε ως συνέπεια να δημιουργηθούν μεγάλες οικονομικές δυσκολίες στην Ανατολική Γερμανία και έτσι στις 13 Αυγούστου 1961 η κυβέρνηση του ανατολικού κράτους αποφασίζει το χτίσιμο ενός τείχους στα σύνορα ανατολικού και δυτικού Βερολίνου. Γενικότερα στα σύνορα με τη δυτική Γερμανία μπαίνουν συρματοπλέγματα, νάρκες, σκοπευτές και περίπολοι που σκοτώνουν όποιον προσπαθεί να τα περάσει. Παρ' όλα αυτά πολλοί άνθρωποι προσπάθησαν να αποδράσουν και το πλήρωσαν με τη ζωή τους».

Το σχόλιο που ακολουθεί: Αυτή την... εκδοχή της ιστορίας για το τείχος του Βερολίνου το οποίο επέβαλε η ιμπεριαλιστική επέμβαση και υπονόμευση της Λαϊκής Δημοκρατίας Γερμανίας, θέλουν κάποιοι να ξέρουν οι μαθητές.

Δηλαδή δεν χτίστηκε το τείχος για να εμποδίσει τη διαρροή ανθρώπων προς τη δύση; Όσοι έφευγαν ήταν πράκτορες του ιμπεριαλισμού ή αφελείς εξαπατημένοι; Οι περίπου 3500000 Ανατολικογερμανοί που πέρασαν στην άλλη πλευρά μέχρι να χτιστεί το τείχος, οι νέοι πολίτες στην πλειονότητά τους που προσπάθησαν να διαφύγουν μετά ρισκάροντας τη ζωή τους (φοιτητές, διανοούμενοι, εργάτες- απλώς νέοι και δημιουργικοί άνθρωποι που προτιμούσαν ελευθερία από την "ασφάλεια" και τη σιγουριά της DDR, ένα πρωτοφανές brain drain, μια πρωτοφανής "αναχώρηση") ήταν πράκτορες σε διατεταγμένη υπηρεσία; Εκείνοι που πυροβολήθηκαν και έχασαν τη ζωή τους; Οι χιλιάδες που ξεχύθηκαν όταν άνοιξαν τα σύνορα της Ουγγαρίας προς την Αυστρία ήταν πράκτορες και αντεπαναστάτες; Οι 6000 Γερμανοί –οικογένειες και μικρά παιδιά μεταξύ άλλων-που ζήτησαν άσυλο στη Γερμανική πρεσβεία της Πράγας και υποχρεώθηκαν να παρελάσουν με το τρένο της μεγάλης φυγής δια μέσου της Α. Γερμανίας ήταν πράκτορες; Ο Βολφ Μπίρμαν που επέλεξε να μείνει εκεί και τα περιέγραψε όλα αυτά ματώνοντας, πράκτορας; Ο Ίγκε Σουλτς που πονάει για το όραμα που χάθηκε αλλά αναγνωρίζει τη νομοτέλεια και το χρονικό προαναγγελθέντος θανάτου πράκτορας; Ο Κεν Λόουτς, συνεπής μαρξιστής, στο συγκλονιστικό "Fatherland" πράκτορας; Ο Eric Hobsbaum εξαπατημένος; Η αριστερή διανόηση σε όλη την Ευρώπη και τον κόσμο πράκτορες και εξαπατημένοι από τον ιμπεριαλισμό; Εμείς όλοι που αναλώσαμε τα νιάτα μας με το όραμα ενός καλύτερου κόσμου πράκτορες και υπηρέτες της ιμπεριαλιστικής συνομωσίας ή στην καλύτερη περίπτωση αφελείς εξαπατημένοι; Αισθάνομαι βαρύτατη προσβολή για την ευκολία και τη βεβαιότητα μιας μικρής ομάδας ανθρώπων να απαξιώνουν, να λοιδορούν και να εκτοξεύουν ελαφρά τη καρδία υπαινιγμούς και προσβλητικότατους χαρακτηρισμούς για εκπαιδευτικούς που παλεύουν στα σχολεία ώστε να κάνουν τα παιδιά να σκέπτονται κριτικά και να θέτουν ερωτήματα. Δεν είναι όλοι οι έχοντες διαφορετική άποψη συστατικά της ίδιας ιμπεριαλιστικής σούπας. Δεν είμαστε όλοι σε διατεταγμένη αντικομμουνιστική υπηρεσία.

Τα επιτεύγματα του σοσιαλισμού όπως και η απογοήτευση των ανθρώπων (ένθεν και ένθεν) μετά την κατάρρευση του υπαρκτού είναι εντελώς διαφορετικά ζητήματα από τις επετειακές φιέστες αλλά και από την αναμφισβήτητη πραγματικότητα των αυταρχικών, καταπιεστικών, μονοκομματικών και διεφθαρμένων γραφειοκρατικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη, όπως εξελίχθηκαν ιστορικά. Όποιος θέλει να το ερμηνεύσει αλλιώς, έχει κάθε δικαίωμα να το κάνει, επιχειρηματολογώντας –και χωρίς να προβαίνει σε κακόηχες απλουστεύσεις του τύπου Ιμπεριαλισμός-πράκτορες- αντεπανάσταση- εξαπάτηση- παραπληροφόρηση… Κουραστήκαμε πια… Όποιος έχει περπατήσει στις περιοχές αυτές και έχει συγχρωτιστεί με απλούς ανθρώπους και συναδέλφους– όχι μια τουριστική βόλτα στο Checkpoint Charlie, αισθάνεται δέος και συστολή να εκτοξεύσει τις φούσκες περί "κατασκευής του τείχους για να αντιμετωπίσει η ΛΔΓ την επικείμενη εισβολή των νατοϊκών δυνάμεων στο Ανατολικό Βερολίνο"(!!!!!), "για να αμυνθεί απέναντι στο στρατό κατοχής που έδρευε σο Δυτικό Βερολίνο" (!!!!!) - δεν νομίζω οι ίδιοι οι Ανατολικοβερολινέζοι να προχώρησαν ποτέ σε τέτοιου είδους διατύπωση. Ο σοσιαλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο υπήρξε αίτημα των λαών της Ανατολικής και Δυτικής Ευρώπης. 20 χρόνια μετά, αν κάποιοι αρνούνται να κατανοήσουν γιατί γκρεμίστηκε ο υπαρκτός σαν τραπουλόχαρτο μέσα σε λίγες εβδομάδες, προφανώς έχουν πρόβλημα που αδυνατούμε να συμμεριστούμε. Ας αρκεστούν να εκφράσουν και αυτοί τη δική τους άποψη και επιχειρηματολογία. Στοιχειώδης δημοκρατική αρχή η έκφραση της γνώμης του ‘άλλου’ που δεν υπήρχε στην Ανατολική Γερμανία, πολύ περισσότερο η κριτική προς το υπάρχον σύστημα… Εμείς οι υπόλοιποι, "παραπληροφορημένοι" ή "υπηρέτες του ιμπεριαλισμού" και "συντεταγμένοι στην αντικομμουνιστική εκστρατεία παραπληροφόρησης και συκοφάντησης του σοσιαλισμού" δεν τους θεωρούμε ούτε εξαπατημένους ούτε πράκτορες και υπηρέτες σκοτεινών συμφερόντων. Προσωπικά, απλώς φοβάμαι όλους εκείνους που έχουν τέτοια βεβαιότητα και σιγουριά για όλα… Και ακριβώς γι αυτό δεν θα αποτρέψουμε τους μαθητές μας από το να προβληματίζονται. Αντίθετα, θα τους βοηθήσουμε να θέσουν περισσότερα ερωτήματα… Ακριβώς για να μην κατασυκοφαντηθεί η ιδέα του σοσιαλισμού - όχι το θλιβερό και κατ’ όνομα κακέκτυπό του. Χωρίς παρωπίδες, λογοκριτικές πρακτικές και "απαγορευμένες" κινηματογραφικές ταινίες και λογοτεχνικά έργα… Γιατί δεν είναι η ιστορία ένα παιχνίδι ανάμεσα στο άσπρο ή το μαύρο.

Ας σταματήσει όμως αυτή η ιστορία στοχοποίησης εκπαιδευτικών που δεν συντάσσονται με τις συγκεκριμένες επιλογές. Δεν είναι απλώς θλιβερή - είναι προσβλητική, υποτιμητική και επικίνδυνη… Και σε τελευταία ανάλυση, όλοι κρινόμαστε από την πράξη και την παρουσία μας στην τάξη…

Κική Σακκά

Φιλόλογος-Ιστορικός

4ο Λύκειο Πετρούπολης

ο προβληματισμός γενικεύεται

Τα σημάδια ευαισθητοποίησης στο φλέγον θέμα της διδασκαλίας της ιστορίας φαίνεται να πληθαίνουν. Ενδεικτικά αναφέρω το άρθρο του Ν. Ξυδάκη "Ο Εμφύλιος δεν είναι στα sos" στην Καθημερινή της 1/11/2009 και την ημερίδα που θα πραγματοποιηθεί στο Δημοτικό θέατρο "Κάρολος Κουν" (Θησείου και Υψηλάντου, Άλιμος), για τη διδακτική της ιστορίας στις 27 Νοεμβρίου (Αυγή, 22/11/2009)

Από την terra computerata η ίδια είδηση αλλά με ενδιαφέρουσα τοποθέτηση της ΕΛΜΕ Νότιας Αθήνας:


ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Η ΕΛΜΕ Νότιας Αθήνας σας προσκαλεί στην ημερίδα με θέμα:

Πώς διδάσκουμε τη Σύγχρονη Ιστορία στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση;

Σκέψεις, με αφορμή το εγχειρίδιο διδασκαλίας στην Γ΄ Λυκείου:

«Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου».

Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 27 Νοεμβρίου, στο Δημοτικό θέατρο Κάρολος Κουν (1ο Λύκειο Αλίμου/ Άλιμος-Κάτω Καλαμάκι, Θησείου και Υψηλάντου), στις 10.30 π.μ.- 15.30 μ.μ.
Θα δοθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης. Για τους συναδέλφους φιλολόγους δικαιολογείται άδεια, με την προσκόμιση της βεβαίωσης.
Πέτρου Δήμητρα, εκπαιδευτικός στο 3ο Λύκειο Αγίου Δημητρίου:
Η αμφιθυμία των μαθητών απέναντι στην Ιστορία τρέπεται σε αθυμία: το παράδειγμα του σχολικού βιβλίου «Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου (από το 1815 έως σήμερα)».

Χατζηβασιλείου Ευάνθης, αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της συγγραφικής ομάδας του εγχειριδίου:
Εκπονώντας το εγχειρίδιο Ιστορίας Γενικής Παιδείας της Γ΄ Λυκείου.

Λιάκος Αντώνης, καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών:
Πώς το παρελθόν γίνεται Ιστορία. Η ευθύνη του ιστορικού.

Δημήτρης Μαυροσκούφης, καθηγητής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης:
Η αφήγηση στα διδακτικά εγχειρίδια της Ιστορίας: κακός δαίμονας της διδασκαλίας ή δημιουργός κινήτρων μάθησης;

Σακκά Βασιλική, md στη Διδακτική της Ιστορίας, εκπαιδευτικός στο 4ο Λύκειο Πετρούπολης, μέλος του Δ. Σ. της Euroclio:
Η διδασκαλία δύσκολων και επίμαχων ζητημάτων· μια απόπειρα προσέγγισης του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου.

Μπάγια Χρύσα, εκπαιδευτικός στο 5ο Λύκειο Γλυφάδας:
Πώς διδάσκουμε, στις αρχές του 21ο αιώνα, Ιστορία Γενικής Παιδείας και Κατεύθυνσης, στην Γ΄ Λυκείου;

Παρεμβάσεις έχουν ζητηθεί από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, την ΠΕΦ, τον κ. Σωτήρη Κόνδη, ιστορικό. Θα ακολουθήσει συζήτηση.

Η ΕΛΜΕ Νότιας Αθήνας συνεχίζει μια επιτυχημένη παράδοση στο ζήτημα της παρέμβασης στην παρεχόμενη από το δημόσιο σχολείο γνώση, με συνείδηση ότι η μορφωτική διάσταση του συνδικαλιστικού μας κινήματος αποτελεί δρόμο της ενδυνάμωσής του. Θέλουμε να συμβάλουμε δημιουργικά στη συζήτηση που έχει τόσα χρόνια ανοίξει στον κλάδο μας για το μάθημα της Ιστορίας, συμπαραστεκόμενοι στον αγώνα που κάνουν οι συνάδελφοι για να αγαπήσουν τα παιδιά την Ιστορία και να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι «ντέρμπι» αλλά πεδίο προβληματισμού και πολυπρισματικής σύνθεσης. Η Γενική Συνέλευση της ΕΛΜΕ Νότιας Αθήνας, ακούγοντας την ανησυχία και τις παρατηρήσεις πολλών συναδέλφων, ήδη έχει εγκρίνει ψήφισμα με το οποίο ζητεί την απόσυρση του εγχειριδίου Ιστορίας Γενικής Παιδείας της Γ΄ Λυκείου.

Ένα πρώτο σημείο κριτικής αφορά στη διδακτική χρηστικότητα του εγχειριδίου. Κατ’ αρχάς, το βιβλίο απωθεί με την εμφάνισή του: γκρίζα κατεβατά, γλώσσα προς αποκρυπτογράφηση, αλληλοεπικαλύψεις, αναπάντητα ερωτήματα. Πώς να καλλιεργηθεί η αγάπη για την Ιστορία; Πώς ο μαθητής να λειτουργήσει δημιουργικά, όταν οι ενότητες του σχολικού βιβλίου είναι περισσότερες από τις ώρες διδασκαλίας; Απουσιάζουν παντελώς αναφορές σε λογοτεχνικά και κινηματογραφικά έργα, παραπομπές σε ιστορικό υλικό στο διαδίκτυο, δημιουργικές εργασίες οι οποίες να λαμβάνουν υπόψη ότι το μάθημα διδάσκεται στην Γ΄ Λυκείου.

Ένα δεύτερο σημείο κριτικής αποτελεί ο ιστοριογραφικός προσανατολισμός του βιβλίου. Η προσέγγιση των ιστορικών γεγονότων γίνεται μακριά από τις σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους και τη θεωρητική σκευή της ιστορικής επιστήμης, έτσι όπως δομήθηκε στον 20ο αιώνα και μετά. Το ιστορικό γίγνεσθαι παρουσιάζεται σαν μια σειρά γεγονότων, δίχως σοβαρές αναφορές στη βαθεία δομή των κοινωνιών, στα οικονομικά και κοινωνικά αίτια που γεννούν τα ιστορικά γεγονότα. Τα κοινωνικά και ταξικά συμφέροντα, οι ιστορικοί νόμοι, οι νοοτροπίες, το συλλογικό υποσυνείδητο και άλλες πολλές θεωρητικές έννοιες της σύγχρονης ιστορικής επιστήμης αγνοούνται. Θα μπορούσαμε να το παραγνωρίσουμε, εάν δεν είχε άμεσες επιπτώσεις και στη διδασκαλία. Ο μαθητής δεν μαθαίνει να ερμηνεύει το ιστορικό γεγονός αιτιακά, λογικά αλλά μόνο με βάση τα όσα φαίνονται.. Εύλογο αποτέλεσμα: να μην κρίνει και να μην συγκρατεί.
Το τρίτο σημείο κριτικής αφορά στο ιδεολογικό στίγμα του εγχειριδίου. Όλοι ξέρουμε ότι ο ιστορικός είναι μέρος του ιστορικού γίγνεσθαι και δεν μπορεί να απεξαρτηθεί από την ιδεολογία του, τις σπουδές του, τον κύκλο συνεργατών του. Αλλά, από αυτό το σημείο, μέχρι τη συστηματική διδασκαλία της αντίληψης του Ιδρύματος Καραμανλή, υπάρχει απόσταση.
Να σημειώσουμε, τέλος, ότι είναι αδύνατο να διδαχθεί στο χρόνο που δίνεται. Ειδικά αν ο διδάσκων έχει την ατυχία να βρίσκεται στην τάξη του και μαθητής που το εξετάζεται πανελλαδικά, τα πράγματα είναι τραγελαφικά.

Χριστίνα Παπαγγελή

επιστρέφω αμέσως

Κοντεύουν σχεδόν δυο χρόνια από τη δημιουργία αυτού εδώ του μπλογκ. Αφορμή του υπήρξε το πρώτο κείμενο αποτέλεσμα μάλλον «αμηχανίας» για το βιβλίο Ιστορία του νεότερου και του σύγχρονου κόσμου που διδάσκονταν πρώτη χρονιά ως εγχειρίδιο στο μάθημα Ιστορίας γενικής παιδείας της Γ΄ Λυκείου.

Συμμετείχα στη σύνταξη αυτού του κειμένου που αναρτήθηκε και εδώ και στις δημοσιεύσεις που ακολούθησαν. Η κριτική ενασχόληση με το σχολικό σύγγραμμα με βοήθησε στην ενασχόλησή μου ξανά με τη σύγχρονη ιστορία. Αποτέλεσμα ήταν τα ποστ που υπογράφω. Τα κείμενα αυτά μετέφερα και στον προσωπικό ιστότοπο μου που φιλοξενείται στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο.

Αισθάνομαι ευχαριστίες για όλους όσοι συζητήσαμε για την ιστορία και τη διδασκαλία της στο σχολείο. Μέσα σε αυτούς φυσικά και το Φανούρη Βώρο που περιέβαλε με ενδιαφέρον αυτή μας την προσπάθεια στις πολλές τηλεφωνικές συνομιλίες μας και, εκτιμώντας την προσπάθειά μας, φρόντισε να δημοσιευτούν κείμενά μας στο τελευταίο έντυπο τεύχος του περιοδικού «τα εκπαιδευτικά». Το διαρκές ενεργό του ενδιαφέρον αποτελεί μάθημα για μένα.

Μάλλον όμως η προσπάθεια που εξέφρασε αυτό το μπλογκ έκανε τον κύκλο της και έχασε όποιον συνεργατικό χαρακτήρα είχε.
Οπότε:

χτυπήστε, είμαι δίπλα

ή μέιλ με

Βασίλης Σ.

Πρόταση διδασκαλίας. Το συνέδριο ειρήνης της Βιέννης 1814-15 (σελ. 9-12)

Πρόταση διδασκαλίας
1. Το συνέδριο ειρήνης της Βιέννης 1814-15 (σελ. 9-12)

Πρώτο βήμα.
Προσδιορισμός της έννοιας «έθνος». Πολιτιστική κοινότητα με κριτήρια τη γλώσσα, τη θρησκεία, τη διακριτή ταυτότητα και ιστορία. Αναφέρεται το παράδειγμα της Γαλλίας. (σελ. 11)

(επιφύλαξη: κατά πόσο το κριτήριο της θρησκείας λειτούργησε στη Γαλλία σα συνεκτικό στοιχείο του έθνους. Η νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου (1572) δείχνει μάλλον διαίρεση και όχι κοινότητα).

Η σφαγή του Αγίου Βαρθολομαίου, Φρανσουά Ντυμπουά (από τη http://el.wikipedia.org/)

Εκτός αν υπονοείται αναφορά στη «Λατρεία του Υπερτάτου Όντος» που καθιερώθηκε το 1794

Λατρεία του Υπερτάτου Όντος («Culte de l’ Etre Supreme»). Επίσημη πολιτειακή λατρεία ενός απρόσωπου Θεού, ο οποίος, κατά τους «ροβεσπιεριστές» Ιακωβίνους, προστάτευε την Δημοκρατία και την Πολιτική Αρετή. (http://knol.google.com/k/vlassis-rassias/-/gnmodo87aoe9/91#)

Εκτός αυτών, μπορεί να δημιουργηθεί προβληματισμός με αφορμή «επίκαιρα» στοιχεία. Δικαιούνται οι Νικ Καλάθης (που δεν ξέρει την ελληνική γλώσσα) και Σοφοκλής Σχορτσανίτης να συμμετέχουν στη Εθνική Ομάδα; Αυτή η συζήτηση μπορεί να δείξει πόσο δύσκολο είναι να προσδιοριστεί η έννοια του έθνους με αντικειμενικά κριτήρια.

Οπότε μπορούμε να προσθέσουμε την αναφορά που γίνεται στη σελίδα 89 του βιβλίου, όπου σε παράθεμα με τον τίτλο «ο ορισμός της εθνικής ταυτότητας κατά τον Ελ. Βενιζέλο» αναφέρεται: «Το θρήσκευμα, η φυλή, η γλώσσα, δεν δύνανται να θεωρηθούν ως βέβαιαι ενδείξεις εθνικότητος. Ο μοναδικός αλάνθαστος παράγων είναι η εθνική συνείδησις, δηλαδή η εσκεμμένη θέλησις των ατόμων όπως καθορίσουν την τύχην των και αποφασίσουν εις ποία εθνικήν οικογένειαν επιθυμούν να ανήκουν».

Έτσι οι μαθητές σχηματίζουν πολύπλευρη αντίληψη για την έννοια του έθνους και της εθνικής ταυτότητας, τόσο με πολιτισμικά όσο και με πολιτικά κριτήρια.

Δεύτερο βήμα
Σύγκριση των χαρτών που απεικονίζουν την Ευρώπη το 1815 και στο τέλος του 19ου αι. Μπορεί να αξιοποιηθούν οι χάρτες της σελ. 10 και της σελ. 115. Ή καλύτερα χάρτης που απεικονίζει την Ευρώπη πριν από τη Γαλλική Επανάσταση.

και μετά τις συνθήκες του Α΄ παγκόσμιου πόλεμου

αξιοποιήθηκε το λογισμικό Centennia

Οι μαθητές παρατηρούν τους δύο χάρτες και σχολιάζεται η δημιουργία των εθνικών κρατών εκεί όπου παλιότερα υπήρχαν πολυεθνικές αυτοκρατορίες.

Ποιες είναι οι «δυνάμεις της ανατροπής που είχε εκθρέψει η Γαλλική Επανάσταση» όπως αναφέρει το βιβλίο; (σελ. 11) Στη σελίδα 12 δίνεται μία απάντηση: «οι αρχές της εθνικής αυτοδιάθεσης και της λαϊκής κυριαρχίας».
Επίσης οι μαθητές μπορούν εύκολα να καταλάβουν ότι και ο Ναπολέων Βοναπάρτης υπήρξε απειλή για τη μορφή του κόσμου όπως ήταν το 1815.

Τρίτο βήμα
Ο ρόλος του Μέττερνιχ και των υπολοίπων εκφραστών του «παλαιού καθεστώτος» είναι η επιδίωξη τους να εμποδίσουν την εξέλιξη της ιστορίας, όπως αυτή έγινε αντιληπτή με τη σύγκριση των δύο χαρτών. Σε αυτό το γενικό πλαίσιο μπορούν να γίνουν κατανοητά το Συνέδριο και η Συνθήκη Ειρήνης της Βιέννης και η συγκρότηση της Ιερής Συμμαχίας (1815).

Τέταρτο βήμα
τα ιστορικά στοιχεία και οι λεπτομέρειες που παραθέτει η αφήγηση του βιβλίου μπορούν να προστεθούν γύρω από αυτούς τους άξονες που σχηματοποιούνται ως εξής:

Βασίλης Συμεωνίδης

γιατί οι μαθητές δε διαλέγουν «ιστορία»;

Ανακοινώθηκαν από το Υπεπθ τα στατιστικά των φετινών γενικών εξετάσεων (2009).

Ας δούμε το μάθημα της Ιστορίας γενικής παιδείας και παράλληλα τα υπόλοιπα τρία μαθήματα γενικής παιδείας από τα οποία οι μαθητές πρέπει να επιλέξουν ένα, για να εξεταστούν στις πανελλαδικές.

(μέχρι και το 2005-06 οι μαθητές εξετάζονταν σε 9 μαθήματα στα οποία περιλαμβάνονταν και τα τέσσερα μαθήματα που παραθέτουμε. Από το 2006-07 εξετάζονται συνολικά σε 6 μαθήματα, οι μαθητές διαλέγουν ένα από τα τέσσερα που παραθέτουμε. Από το 2007-08 στο μάθημα της Ιστορίας έχουμε το νέο βιβλίο).

πίνακας 1: η βαθμολόγηση των γραπτών σε δύο κατηγορίες, 0-9,9 και 10-20, από το 2006 ως και φέτος

Σε σχέση με τη βαθμολόγηση το μάθημα της ιστορίας αποδεικνύεται πάθημα. Παρατηρούμε μια ολοένα αυξανόμενη βαθμολόγηση κάτω από το 10 σε αντίθεση ακριβώς με τα μαθηματικά, αλλά και τη φυσική.

πίνακας 2: η προσέλευση (πόσοι μαθητές επέλεξαν κάθε μάθημα) σε κάθε μάθημα από τη χρονιά που επιλέγουν ένα από τα τέσσερα

πίνακας 3: για κάθε ένα από τα μαθήματα η προσέλευση (πόσοι μαθητές επέλεξαν κάθε μάθημα) οι αναβαθμολογήσεις και η βαθμολογία σε δύο κατηγορίες (0-9,9 και 10-20).

Η «υποβάθμιση»/ απαξίωση του μαθήματος της Ιστορίας έχει τρεις κύριες αιτίες:
1. Το μάθημα στερεί τη δυνατότητα από τους μαθητές να επιλέξουν άλλα επιστημονικά πεδία. Όσοι μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης το επιλέγουν εγκλωβίζονται μόνο στο 1ο επιστημονικό πεδίο. Οι μαθητές των άλλων κατευθύνσεων, προφανώς δεν έχουν κανένα λόγο να επιλέξουν σχολές του 1ου πεδίου (διαφορετικά θα στρέφονταν στη θεωρητική κατεύθυνση)
2. Ο όγκος της εξεταστέας ύλης (που είναι πολύ μεγαλύτερος από όσο στα άλλα μαθήματα) και η ποιότητα του σχολικού εγχειριδίου.
3. Το είδος και η δυσκολία των θεμάτων στις Γενικές Εξετάσεις και η αβεβαιότητα για τη «σωστή» απάντηση.

Γιατί;

Τα Μαθηματικά είναι η γλώσσα των θετικών επιστημών και των εφαρμογών που αυτές έχουν.
Η Φυσική είναι η επιστήμη που «πριμοδοτήθηκε» για μισό αιώνα, ως τις αρχές της δεκαετίας του ’90 και μας έδωσε πλήθος εφαρμογές.
Η Βιολογία πήρε τη θέση της Φυσικής.
Η Ιστορία; Σε τι χρειάζεται να συζητάμε θέματα όπως σε αυτό εδώ το μπλογκ; Πόσο εξαργυρώνεται η Ιστορία στην αγορά;
Βέβαια, η γνώση της Ιστορίας είναι σημαντικός παράγοντας διαμόρφωσης της συνείδησης. Όπως και η άγνοια...


Βασίλης Συμεωνίδης

το βιβλίο ιστορίας «γράφει ιστορία»

Οι μαθητές δεν το διαβάζουν. Ευτυχώς; Όμως το διαβάζουν και θα συνεχίσουν να το διαβάζουν άλλοι. Όπως οι διαγωνιζόμενοι καθηγητές. Και 'κει είναι που το βιβλίο Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου άρχισε να «γράφει ιστορία». Στον πρόσφατο διαγωνισμό του ΑΣΕΠ δημιουργήθηκε πρόβλημα με την ερώτηση αρ. 65.

Συγκεκριμένα:
ΕΡΩΤΗΣΗ 65: Με ποια συνθήκη παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου;
Α. Με τη Συνθήκη του Λονδίνου
Β. Με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου
Γ. Με τη Συνθήκη του Νεϊγύ
Δ. Με τη Συνθήκη των Σεβρών

Στην ερώτηση αυτή ως σωστή απάντηση ανακοινώθηκε η Δ: με τη Συνθήκη των Σεβρών.

Ο Χρήστος Κάτσικας παρατηρεί στα Νέα, 18 Φεβρουαρίου 2009 : Δεδομένου ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη βιβλιογραφία για την ύλη του διαγωνισμού, παρ΄ όλο που αυτό αποτελεί πάγιο αίτημα των εκπαιδευτικών, το ΑΣΕΠ οφείλει να εξηγήσει πώς επέλεξε ως σωστή απάντηση την επιλογή δ, όταν σύμφωνα με τα σχολικά βιβλία τα νησιά αυτά φαίνεται να καταχωρούνται στην Ελλάδα με τη Διακοίνωση που υπογράφηκε από τις Ευρωπαϊκές Δυνάμεις στις 13 Φεβρουαρίου 1914 (σελ. 48 του σχολικού βιβλίου Ιστορία Γενικής Παιδείας της Γ΄ Λυκείου). Επίσης, στο βιβλίο της Ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου, Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, στη σελ. 87 αναφέρεται ότι « Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι τερματίστηκαν με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου (28 Ιουλίου 1913). Με αυτή ,η Ελλάδα εξασφάλισε το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας, τη Νότια Ήπειρο, τα σημαντικά νησιά στο Β. και Α. Αιγαίο (Θάσος, Σαμοθράκη, Λήμνος, Λέσβος, Χίος, Σάμος, Ικαρία) και την Κρήτη. Τα εδάφη αυτά ονομάστηκαν Νέες Χώρες (Παλιά Ελλάδα: η ελληνική επικράτεια πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους)».
Όλο το δημοσίευμα των Νέων εδώ

Ο Χρήστος Κάτσικας έχει δίκιο, αλλά αναφέρεται στο παλιό βιβλίο Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, των Σκουλάτου, Δημακόπουλου, Κόνδη.

Το νέο βιβλίο Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου,( το οποίο διδάσκεται από το σχολικό έτος 2007-08) των Κολιόπουλου, Σβολόπουλου, Χατζηβασιλείου, άλλα καταγράφει.


Ο Σύλλογος Αδιόριστων Εκπαιδευτικών Ρεθύμνου επισημαίνει ότι ίσως το λάθος οφείλεται σε ό,τι γράφει το νέο σχολικό βιβλίο στη σελ. 85: «Με τη Συνθήκη των Σεβρών παραχωρήθηκε στην Ελλάδα η Θράκη, η Δυτική και Ανατολική, και αναγνωρίστηκε η ελληνική κυριαρχία στα νησιά του Αιγαίου, εκτός από τα Δωδεκάνησα».
Πέρα από την ασαφή διατύπωση που μιλά γενικά για «νησιά του Αιγαίου» μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι το νέο βιβλίο αναφέρει σε άλλα σημεία πότε παραχωρήθηκαν τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Όμως,
στη σελίδα 69, όπου αναφέρεται η Συνθήκη Ειρήνης του Λονδίνου, 17/30 Μαΐου 1913 γράφει τα εξής: «οι έξι μεγάλες δυνάμεις αναλάμβαναν να καθορίσουν το μέλλον των νήσων του Αιγαίου»,
στη σελίδα 81, όπου αναφέρεται στις εκκρεμότητες της Συνθήκης του Βουκουρεστίου τα εξής: «Το ζήτημα όμως των νήσων του Ανατολικού Αιγαίου δε λύθηκε τότε, παρά τη δέσμευση των μεγάλων δυνάμεων να ασκήσουν στην Πύλη τις δέουσες πιέσεις, ώστε να αναγνωρίσει την ελληνική κυριαρχία»,
και μετά φτάνουμε στη σελίδα 85 και τη Συνθήκη των Σεβρών!

Δηλαδή τρεις σκόρπιες αναφορές για να δώσει μια λανθασμένη εντύπωση.

Η Π.Ε.Φ έκανε μία αμήχανη ανακοίνωση χωρίς να σχολιάσει την επιστημονική εγκυρότητα του σχολικού βιβλίου.

Βασίλης Συμεωνίδης

πόσοι μαθητές διαλέγουν Ιστορία;

Οι μαθητές της Γ΄ Λυκείου πρέπει να διαλέξουν ένα μάθημα από τα τέσσερα μαθήματα Γενικής Παιδείας: Ιστορία, Φυσική, Βιολογία, Μαθηματικά. Έτσι συμπληρώνεται ο αριθμός των έξι (6) μαθημάτων στα οποία θα εξεταστούν πανελλαδικά.

Το μάθημα της Ιστορίας και της Φυσικής ήταν ήδη έξω από τις προτιμήσεις των μαθητών. Σαφώς και υπάρχει εξήγηση για αυτό το φαινόμενο, αλλά δεν είναι σκόπιμο να συζητηθεί τώρα. Εκείνο που μπορούμε να δούμε είναι τη διαφορά που παρατηρείται με την εισαγωγή του νέου βιβλίου από το σχολικό έτος 2007-08.

Τη χρονιά 2006-07 έχουμε τα εξής δεδομένα προσέλευσης (από τα στατιστικά του ΥΠΕΠΘ) στις πανελλαδικές (Μάιος 2007):

Ιστορίας Γενικής Παιδείας 2162 υποψήφιοι
Μαθηματικά Γενικής Παιδείας 46395 υποψήφιοι
Φυσική Γενικής Παιδείας 1196 υποψήφιοι
Βιολογία Γενικής Παιδείας 43990 υποψήφιοι
σύνολο 93.743 υποψήφιοι
Δηλαδή το μάθημα της Ιστορίας διάλεξε το 2,3% των μαθητών.

Το Σεπτέμβριο του 2007 αρχίζει η διδασκαλία του νέου βιβλίου. Το Μάιο 2008 έχουμε τα εξής στοιχεία (από τα στατιστικά του ΥΠΕΠΘ) για την προσέλευση στις πανελλαδικές:

Ιστορίας Γενικής Παιδείας 749 υποψήφιοι
Μαθηματικά Γενικής Παιδείας 41976 υποψήφιοι
Φυσική Γενικής Παιδείας 818 υποψήφιοι
Βιολογία Γενικής Παιδείας 46774 υποψήφιοι
σύνολο 90317 υποψήφιοι
Δηλαδή το μάθημα της Ιστορίας διάλεξε το 0,8% των μαθητών.

Προφανώς αυτή η διαφορά από το 2,3% (2007) στο 0,8% (2008) έχει ως κύρια, αν όχι μόνη, εξήγηση την αλλαγή του σχολικού εγχειριδίου.

Περιμένουμε και τα στοιχεία από τη φετινή (2008-09) προσέλευση των μαθητών στις πανελλαδικές.

Βασίλης Συμεωνίδης

χρήσεις της ιστορίας

Είχε δίκιο ο Γιάννης Μαργιούλας όταν στις 16 Απριλίου 2008 σχολίαζε «υπάρχει κάτι (ή μάλλον πολλά) που μας ενοχλεί, αλλά οι παρατηρήσεις μας δεν ξεπερνούν τις εμπειρικές διαπιστώσεις...» (όλο το σχόλιό του υπάρχει στην ανάρτηση «Το μακεδονικό ζήτημα κατά το 19ο αιώνα».

Συμφώνησα και τότε, συμφωνώ και τώρα πώς η προσπάθειά μας (τόσο η δική μου όσο και των συναδέλφων) «πράγματι, δεν αμφισβήτησε τους όρους και τις προϋποθέσεις συγγραφής της σχολικής ιστορίας». Ωστόσο, νομίζω ότι κατέδειξε την ακαταλληλότητα του βιβλίου ακριβώς με όρους και προϋποθέσεις συγγραφής σχολικής ιστορίας. Και κυρίως το έκανε με αφετηρία και δεδομένο τη διδακτική εμπειρία.

Προχωρώ σε αυτό που υπονοείται σε όλες τις αναρτήσεις και σαφώς αντιλαμβάνεται ο Γιάννης Μαργιούλας. Είναι ότι το συγκεκριμένο σχολικό βιβλίο υπηρετεί απροκάλυπτα εξωεκπαιδευτικούς, εξωιστορικούς και εξωεπιστημονικούς σκοπούς. Και μάλιστα με όρους του 19ου αιώνα.

Ο λόγος στον καθηγητή Ι. Κολιόπουλο (από ομιλία του σε εκδήλωση της ΔΑΠ τον Σεπτέμβριο 2007):

«Όπως είναι γνωστό σε όσους ασχολούνται με την Ιστορία και τις χρήσεις της, αρχίζει να διαμορφώνεται και στην Ελλάδα μια νέα σχολή κοινωνικών επιστημόνων, αυτή των λεγόμενων αποδομητών του εθνικού κράτους, το οποίο θεωρούν οι εν λόγω επιστήμονες πρόξενο πολέμων και άλλων δεινών. Αντί λοιπόν του εθνικού κράτους και της ομοιογενούς πολιτιστικής κοινωνίας στην οποία στηρίζεται και την οποία προάγει, οι "αποδομητές" επιστήμονες προβάλλουν τη διαμόρφωση μιας "πολυπολιτισμικής" κοινωνίας, η οποία δεν θα προάγει τους στόχους και τις αξίες του εθνικού κράτους, αλλά άλλων πολιτικών μορφωμάτων πολυπολιτισμικού χαρακτήρος» [...] «Η υπονόμευση και η αποδυνάμωση της εθνικής ιστορίας ωστόσο θα είχαν συνέπεια την υπονόμευση της εθνικής αυτογνωσίας και της εθνικής ταυτότητας εν τέλει. Αν κρίνεται σκόπιμη η υπονόμευση της εθνικής ταυτότητας, είναι ανάγκη να δηλωθεί, πειστικά και με στοιχεία από την παγκόσμια πραγματικότητα, τι είδους ταυτότητα θα αντικαταστήσει την εθνική ταυτότητα των διαφόρων λαών. Είναι απαραίτητο, εν προκειμένω, να γνωρίζουν οι Έλληνες ποια ταυτότητα θα αποκτήσουν οι επερχόμενες γενιές τους, αν εγκαταλειφθεί η τωρινή τους ταυτότητα».

(το απόσπασμα είναι από δημοσίευμα στο Βήμα, Κυριακή 1 Ιουνίου 2008)

Ενημέρωση 7 Νοε 2009: Το δημοσίευμα του Βήματος δε βρίσκεται πλέον στο παραπάνω λινκ, ούτε κάπου αλλού. Όμως υπάρχει σχετικό κείμενο του Ι. Κολιόπουλου που περιλαμβάνει τα ίδια αποσπάσματα στο σάιτ της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών. Επίσης, μπορείτε να το βρείτε και εδώ.

Τι ακριβώς θεωρείται εθνική ιστορία, εθνική αυτογνωσία και εθνική ταυτότητα για τον κ. Ι. Κολιόπουλος νομίζω ότι διαφαίνεται από τα λεγόμενά του και ακόμη, έχει διαφανεί από τις προηγούμενες αναρτήσεις.

Βασίλης Συμεωνίδης

το μακεδονικό από τα τέλη του 19ου αι. έως τον β΄ παγκόσμιο πόλεμο

Ερωτήματα για μία προσέγγιση του μακεδονικού ζητήματος από τα τέλη του 19ου αι. έως τον β΄ παγκόσμιο πόλεμο.

Ένα σχολικό εγχειρίδιο ιστορίας θα πρέπει να απαντά ή να τοποθετείται σχετικά με κάποιες απορίες ώστε ο μαθητής να έχει σαφή ιστορική οπτική για ένα ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό στο οποίο εμπλέκεται άμεσα η Ελλάδα και επειδή αποτελεί μία πτυχή του ανατολικού ζητήματος. Θεωρώντας ορόσημο τον β΄ παγκόσμιο πόλεμο διατυπώνονται ερωτήματα που αφορούν την περίοδο ως το 1940. Παρατίθενται, μετά από προσπάθεια συμπύκνωσης και κατηγοριοποίησής τους, τα εξής εννέα:

1. Υπάρχουν, κατά τα τέλη του 19ου αι. – αρχές 20ου, στη Μακεδονία πληθυσμοί που δεν αυτοπροσδιορίζονται εθνικά ή εθνοτικά;
2. Τι ρόλο έχουν οι θρησκευτικοί προσδιορισμοί «πατριαρχικός» ή «εξαρχικός» και οι γλωσσικοί «σλαβόφωνος» ή «ελληνόφωνος» καθώς και ο συνδυασμός τους;
3. Ποια είναι η ιστορική ερμηνεία προσέγγισης για την εξέγερση του Ίλιντεν το 1903;
4. Ελλάδα, Βουλγαρία και Σερβία με ποιους τρόπους διεξάγουν την προσπάθεια επέκτασης τους και πώς αντιμετωπίζουν τους κατοίκους της Μακεδονίας πριν από το 1913;
5. Υπάρχουν πληθυσμοί που αυτοπροσδιορίζονται ως Μακεδόνες; Αν ναι, σε ποιες συγκεκριμένα περιοχές της γεωγραφικής Μακεδονίας; Από πότε;
6. Πώς αντιμετωπίζει η ελληνική πολιτική το πρόβλημα της ανομοιογένειας του πληθυσμού της ελληνικής Μακεδονίας μετά το 1913; Είναι συνεπής πολιτική ή χαρακτηρίζεται από παλινωδίες και «ερασιτεχνισμούς»;
7. Ποια θέση έχουν στο μακεδονικό ζήτημα η Βουλγαρία και η Σερβία από το 1913 και μετά;
8. Ποιο ρόλο έπαιξε η Κοινωνία των Εθνών μετά τον α΄ παγκόσμιο πόλεμο; Τι προβλέπονταν από τις συνθήκες Νεϊγύ, Σεβρών και Λοζάνης για τις μειονότητες που παρέμεναν στα εθνικά εδάφη των βαλκανικών κρατών.
9. Από πότε εμφανίζεται ο «μακεδονισμός», ως σταδιακή διαμόρφωση μιας συνείδησης που αναζητά τα εθνικά της χαρακτηριστικά;

Το σχολικό βιβλίο καλύπτει εν μέρει το ερώτημα 4. Αυτό γίνεται κυρίως στα πλαίσια της παρουσίασης του μακεδονικού αγώνα και των βαλκανικών πολέμων (σελ. 65-66 και 68-73).

Σχετικά με το ερώτημα 7ο έχουμε σκόρπιες πληροφορίες, στις σελίδες 68-73 που αναφέρονται στην κατάσταση αμέσως μετά τους βαλκανικούς πολέμους, στη σελίδα 83 που αναφέρεται στην εισβολή των Βουλγάρων στην Ανατολική Μακεδονία το 1916 και στις σελίδες 107-108 έχουμε μία αναφορά στην αναθεωρητική πολιτική της Βουλγαρίας.

Για το 8ο ερώτημα θα πάμε στις σελίδες 85-93 και 101-103 όπου περιλαμβάνονται οι ενότητες σχετικά με το συνέδριο ειρήνης του Παρισιού (1919-20) και τις εσωτερικές εξελίξεις στην Ελλάδα (1923-1930)

Τα υπόλοιπα ερωτήματα, ως παράμετροι του μακεδονικού ζητήματος, μένουν εκτός. Βέβαια υπάρχει η δυσκολία που προκύπτει από το συνοπτικό χαρακτήρα που πρέπει να έχει ένα σχολικό εγχειρίδιο. Και αυτή τη δυσκολία, όμως, πρέπει να αντιμετωπίσουν οι ειδικοί που τους ανατίθεται η συγγραφή ενός σχολικού βιβλίου. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί σε ικανοποιητικό βαθμό. Μία συγκριτική ανάγνωση των «παλιών» βιβλίων και του νέου μπορεί να το δείξει. Επίσης ας ξαναθυμηθούμε τον τρόπο που παρουσιάζεται σε μία παράγραφο η δικτατορία Μεταξά στο βιβλίο της Ιστορίας Κατεύθυνσης της γ΄ λυκείου σε αντίθεση με τη διαστρεβλωτική και εκτενέστερη παρουσίαση που γίνεται στο νέο βιβλίο.

.

Βασίλης Συμεωνίδης

.

προκειμένου να μελετήσω το «μακεδονικό ζήτημα» διάβασα, ανέτρεξα, συμβουλεύτηκα τα παρακάτω:

1. Βουρνάς Τ., Ιστορία Σύγχρονης Ελλάδας, 1909-1940, εκδ. αφων Τολίδη, Αθήνα 1977
2. Βουρνάς Τ., Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας, τ. Α΄ 1821-1909, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2005
3. Γούναρης Β. (εισαγωγή-επιμέλεια), Φθινόπωρο 1904 στη Μακεδονία, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, 1992
4. Διβάνη Λ., Ελλάδα και μειονότητες, εκδ. Νεφέλη, Αθήνα 1995
5. Ευρωπαϊκό Γραφείο για τις λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες, Αναγνωστικό (abecedar), εκδ. Μπατάβια, Θεσσαλονίκη 2006
6. Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΔ, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1977
7. Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΕ, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1977
8. Κωστόπουλος Τ., Η απαγορευμένη γλώσσα, εκδ. μαύρη λίστα, Αθήνα 2000
9. Κωφός Ε., Το μακεδονικό κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, (στο Θέματα Ιστορίας Β΄ Λυκείου, εκδ ΟΕΔΒ, Αθήνα 1998
10. Κωφός Ε., Το όραμα της «Μεγάλης Μακεδονίας», εκδ. Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Θεσσαλονίκη 1994
11. Κωφός Ευαγ. Η βαλκανική διάσταση του μακεδονικού ζητήματος, Αθήνα 1989
12. Λιβιεράτος Δ., Παντελής Πουλιόπουλος, εκδ. Γλάρος, Αθήνα 1992
13. Μάρτης Ν., Η πλαστογράφηση της Ιστορίας της Μακεδονίας, Αθήνα 1983
14. Παπακωνσταντίνου Μ., Η Μακεδονία μετά το Μακεδονικό Αγώνα, εκδ. ΚΠΕΕ, Αθήνα 1985
15. Σβορώνος Ν., Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας, Θεμέλιο, Αθήνα 1985
16. Στίνας Α., Αναμνήσεις, εκδ. Ύψιλον, Αθήνα 1985
17. Συλλογικό (Γούναρης Β., και άλλοι), Γεγονότα 1903 στη Μακεδονία, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Θεσσαλονίκη 1993
18. Συλλογικό (Γούναρης Β., και άλλοι), Ταυτότητες στη Μακεδονία, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα 1997
19. Συλλογικό (Χασιώτης Ι.Κ., Κολιόπουλος Ι., Κωφός Ε.) Η νεότερη Μακεδονία και το Μακεδονικό Ζήτημα, εκδ. ΕΒΖ (από τη δίτομη έκδοση «Νεότερη και σύγχρονη Μακεδονία, εκδ. Παρατηρητής- Παπαζήσης)
20. Συλλογικό, Η κρίση στα Βαλκάνια, το Μακεδονικό και η εργατική τάξη, εκδ. εργατική δημοκρατία, Αθήνα 1995
21. Χοτζίδης Α., Ευθύμιος Καούδης Ένας Κρητικός αγωνίζεται για τη Μακεδονία, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Θεσσαλονίκη 1996
22. ; Η μακεδονική περιπέτεια. εκδ. Ινστιτούτο διεθνών πολιτικών και στρατηγικών μελετών
23. ; Μακεδονία Ιστορία και πολιτική, ΟΕΔΒ, Αθήνα 1992
24. ; Πόλεμος κατά πολέμου, εκδ. Διεθνής Βιβλιοθήκη, Αθήνα 1975

επιτέλους...

Χαιρόμαστε που το βιβλίο Ιστορίας γενικής παιδείας της γ΄ λυκείου γίνεται θέμα συζήτησης.
Δημοσιεύματα στα Νέα (12-04-2008)
http://ta-nea.dolnet.gr//Article.aspx?d=20080412&nid=8160761&sn=&spid=1363
Δημοσιεύμα στην Ελευθεροτυπία (17-04-2008)
http://www.enet.gr/online/online_fpage_text/id=86692624
Δελτίο Τύπου της ΟΛΜΕ (16-04-2008)
http://olme-attik.att.sch.gr/files/deltia/mathimaistorias160408.pdf
http://www.alfavita.gr/anakoinoseis/ank8416e.php

Το μακεδονικό ζήτημα κατά το 19ο αιώνα

Ο τρόπος που παρουσιάζεται το μακεδονικό ζήτημα κατά το 19ο αιώνα στο σχολικό βιβλίο.

Ο τρόπος που το σχολικό βιβλίο παρουσιάζει το μακεδονικό ζήτημα κατά το 19ο αιώνα μάλλον είναι αποσπασματικός και με ελλιπείς πληροφορίες που δεν επιτρέπουν να σχηματίσει ο αναγνώστης κάποια σαφή εικόνα. Διαβάζω το βιβλίο εντοπίζοντας στοιχεία σχετικά με το μακεδονικό ζήτημα κατά το 19ο αιώνα.

Στη σελ. 17 αναφέρεται η Μακεδονία ως περιοχή όπου εκδηλώθηκαν επαναστατικές ενέργειες («Στην Πελοπόννησο, στη Μακεδονία, στην Ήπειρο...») και ρητώς καταγράφεται ο Εμμανουήλ Παπάς μαζί με ονόματα άλλων ηρώων («Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης στη Μολδαβία και τη Βλαχία, ο Εμμανουήλ Παπάς στη Μακεδονία, ο Αθανάσιος Διάκος...»). Επίσης στην ίδια σελίδα γράφει: «Στους θρόνους ηγεμόνευαν, με σουλτανική εντολή, Φαναριώτες, οι οποίοι διατηρούσαν στην υπηρεσία τους πλήθος Ελλήνων και άλλων χριστιανών της Μακεδονίας, της Ηπείρου, της Βουλγαρίας, της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και, φυσικά, της Μολδαβίας και της Βλαχίας». Μπορούμε λοιπόν να συμπεράνουμε ότι στη Μακεδονία είχαμε εξεγέρσεις ελληνικού εθνικού χαρακτήρα, που όμως ήταν ανεπιτυχείς. Εξεγέρσεις είχαμε και σε όλα τα βαλκάνια εναντίον των Οθωμανών. Επίσης ότι οι Έλληνες δεν ήταν οι μόνοι χριστιανοί σ’ αυτές τις περιοχές.

Στη σελίδα 18 καταγράφονται χρονολογικά τα «σημαντικά γεγονότα της επανάστασης». Στο 1822 γράφει: «Φεβρουάριος, Επανάσταση στον Όλυμπο και στη δυτική Μακεδονία. Επανάσταση στη Νάουσα και στη Βέροια (Ζαφειράκης Λογοθέτης)». Επίσης στα ίδια γεγονότα αναφέρεται στη σελίδα 23. Παραθέτει περιοχές όπου εκδηλώθηκε η επανάσταση και πρόσωπα που πρωτοστάτησαν και καταλήγει: «...η Νάουσα (με αρχηγό το Λογοθέτη Ζαφειράκη) και ο Όλυμπος (με αρχηγούς τον Διαμαντή Νικολάου και τον μετέπειτα ιστοριογράφο του αγώνα Νικόλαο Κασομούλη)». Στην αριστερή σελίδα 22 υπάρχει «χάρτης της Ελληνικής Επανάστασης», Εκεί σημειώνονται στη Χαλκιδική, την Πιερία και την Ημαθία περιοχές που επαναστάτησαν κατά το 1821-22. Έτσι δημιουργείται η εικόνα ότι και η Μακεδονία είχε το χαρακτήρα που γνωρίζουμε για το σύνολο του ελληνικού χώρου.

Οι σελίδες 34-40 περιλαμβάνουν δύο ενδιαφέρουσες ενότητες του πρώτου κεφαλαίου. Την τέταρτη με τίτλο «το ελληνικό κράτος και η εξέλιξή του (1830-1881)» και τη πέμπτη, «το ανατολικό ζήτημα και ο κριμαϊκός πόλεμος». Στην τέταρτη ενότητα έχουμε αναφορές στον «αλυτρωτισμό που δέσποζε στον πολιτικό βίο της χώρας και επηρέαζε σοβαρά τα δημόσια πράγματα γενικώς» (σελ. 34). Δεν έχουμε όμως καμία συγκεκριμένη αναφορά για την Μακεδονία. Κρισιμότερο ίσως είναι η Πέμπτη ενότητα και αυτό γιατί το μακεδονικό ζήτημα σαφώς είναι μία πτυχή του Ανατολικού Ζητήματος. Έχουμε μία αναφορά στη Μακεδονία στη σελίδα 40, την εξής: «Ωστόσο, η Βρετανία και η Γαλλία εξανάγκασαν τον Όθωνα ... να ανακαλέσει τους Έλληνες αξιωματικούς που είχαν περάσει επικεφαλής ανταρτών στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία». Αυτή είναι η μόνη πληροφορία που μας δίνει το βιβλίο για το διάστημα ως το 1856.

Περνάμε στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου («Από το 19ο στον 20ο αιώνα, 1871-1914). Έχουμε την έκτη (6η) αναφορά στη Μακεδονία. Σελίδα 60, «Μισό αιώνα μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους (1830) η Ελλάδα φαινόταν να μην ικανοποιεί ούτε τους πιο απαισιόδοξους υποστηρικτές της: με εξαίρεση τα Επτάνησα, που αποδόθηκαν στη χώρα (1863) από τη Βρετανία, και τη Θεσσαλία, που παραχωρήθηκε από την Πύλη (1881) μετά από σύσταση του Συνεδρίου του Βερολίνου (1878), η Ελλάδα δεν έχει ακόμη απελευθερώσει με τις δυνάμεις της τα “αλύτρωτα” μέρη του έθνους, την Ήπειρο, τη Μακεδονία, τη Θράκη, την Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου». Σιβυλλική διατύπωση και πυκνή παράθεση γεγονότων σε μία ενότητα που χρονικά φτάνει ως το 1911! Το συμπέρασμα: η Μακεδονία δεν έχει ενσωματωθεί στον εθνικό κορμό παρόλο που υπήρξε ευσεβής πόθος και υπήρξε κατά καιρούς ένοπλη δράση ανταρτών.

Περιμένουμε να ξεκαθαρίσουν τα πράγματα στην επόμενη ενότητα «εθνικά κινήματα στη νοτιοανατολική Ευρώπη». Αποδίδω τις πληροφορίες του βιβλίου. Οι Σέρβοι αποκτούν την ανεξαρτησία τους με τη συνθήκη του Βερολίνου το 1878, γίνεται αναφορά στο πρώτο επαναστατικό τους σκίρτημα το 1804. Επιδιώκουν την απελευθέρωση όλων των Νοτιοσλάβων που τους θεωρούν ομοεθνείς τους. Οι Βούλγαροι έχουν την υποστήριξη των Πανσλαβιστών της Ρωσίας, το 1870 αναγνωρίζεται χωριστή εθνική εκκλησία, η Εξαρχία που τους φέρνει σε ρήξη με το Πατριαρχείο και με τους Έλληνες «επειδή διεκδικούσαν ως βουλγαρικές τις μητροπόλεις της Μακεδονίας και της Θράκης, τις ιστορικές ελληνικές χώρες, στις οποίες κατοικούσαν Έλληνες, Σλάβοι, Βούλγαροι, Τούρκοι, Αλβανοί και Εβραίοι...». «Το 1878, με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου... εξασφάλισαν προς στιγμή τη Μεγάλη Βουλγαρία... που περιλάμβανε ολόκληρη σχεδόν την ελληνική Μακεδονία και την Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας...» (σελ. 65). Εδώ οι όροι ελληνική Μακεδονία και Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας χρησιμοποιούνται αναδρομικά. Τη συγκεκριμένη εποχή η Μακεδονία ήταν μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δεν είχε υπάρξει ακόμη ελληνική, και βέβαια δεν είχε υπάρξει Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Αυτό δυσκολεύει την παρακολούθηση της εξέλιξης του μακεδονικού ζητήματος. Επίσης, βλέπουμε τη Σερβία και τη Βουλγαρία να διεκδικούν τα ευρωπαϊκά εδάφη της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Οι επόμενες σειρές είναι πυκνές σε περιεχόμενο και πολύ προσεκτικές σε διατύπωση. Αντιγράφω:
«Το όραμα της “Μεγάλης Βουλγαρίας” ανησυχούσε στο εξής σοβαρά, εκτός φυσικά από τους Οθωμανούς Τούρκους, τους Έλληνες, τους Σέρβους και τους Ρουμάνους, επειδή οι Βούλγαροι διεκδικούσαν εδάφη τα οποία οι γείτονές τους διεκδικούσαν ήδη ως πατρογονικη κληρονομιά. Ακολούθησε οξύς ανταγωνισμός των Βουλγάρων με τους Σέρβους για τις μεταξύ των δύο χωρών τουρκικές επαρχίες και με τους Έλληνες για το μέλλον των τουρκικών επαρχιών που αποτελούσαν τη Μακεδονία. Ο ανταγωνισμός των Βουλγάρων με τους Έλληνες εκδηλώθηκε με την προσπάθεια των Βουλγάρων να ελέγξουν, με φιλικά προσκείμενους προς αυτούς ιερείς και δασκάλους, τις εκκλησίες και τα σχολεία στις πόλεις και στα χωριά της Μακεδονίας. Τις εκατέρωθεν προσπάθειες για τον έλεγχο των εκκλησιών και των σχολείων κλήθηκαν να στηρίξουν ένοπλες ανταρτικές ομάδες γηγενών, που εξοπλίζονταν άλλες από τους Έλληνες και άλλες από τους Βουλγάρους, καθώς και ανταρτικές ομάδες από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία.
Ήταν ο “Μακεδονικός Αγώνας”, ένας σκληρός πόλεμος ανταρτών Ελλήνων και Βουλγάρων, οι οποίοι πολεμούσαν αλλήλους, καθώς και εναντίον των Τούρκων, όταν δεν μπορούσαν να αποφύγουν τη σύγκρουση με τις τουρκικές δυνάμεις. Ο σκληρός αγώνας στη Μακεδονία και για τη Μακεδονία δοκίμασε επί πέντε σχεδόν χρόνια (1904-1908) την αντοχή των γηγενών, που έπρεπε να επιλέξουν στρατόπεδο. [...] (σελ. 65)
Η προσπάθεια γενικής απόδοσης της ιστορικής εξέλιξης, παρά την προσεκτική διατύπωση, δημιουργεί αμφισημίες και ερωτηματικά. Για το σημείο αυτό του βιβλίου ο κ. Κολιόπουλος δέχθηκε ήδη κριτική και απάντησε στα σχόλια σχετικά με το περιεχόμενο του βιβλίου Ιστορίας της Γ' Λυκείου:


Σε απάντηση κάθε διαστρεβλωτικού ισχυρισμού, ως γηγενής Έλληνας της Μακεδονίας και ισότιμος συγγραφέας του βιβλίου Ιστορίας της Γ΄ Λυκείου, υπεύθυνος της σύνταξης του κεφαλαίου για τον Μακεδονικό Αγώνα, τον οποίο χαρακτηρίζω στο κείμενό μου ως "τη μεγάλη υπόθεση του έθνους", βρίσκομαι στη δυσάρεστη ανάγκη να επισημάνω τα ακόλουθα:
Είναι εθνικά επικίνδυνη η προβολή της άποψης ότι ο όρος "γηγενείς" στη Μακεδονία αναφέρεται σε μη Έλληνες. Η άποψη αυτή προβλήθηκε από την παλαιότερη και τη σύγχρονη ανθελληνική προπαγάνδα. Η αποσπασματική χρήση λέξεων ή φράσεων είναι δυνατόν να αποδειχθεί παραπλανητική».


Αντί να σχολιάσω το σχολικό βιβλίο ή την απάντηση του κ. Κολιόπουλου θα προσπαθήσω να ανασυνθέσω την ιστορία του Μακεδονικού ζητήματος κατά το 19ο αιώνα. Το κείμενο είναι σχετικά εκτενές, αλλά έκρινα απαραίτητο να είναι, κατά το δυνατόν, τεκμηριωμένο και να διαβάζεται αυτόνομα.

Βασίλης Συμεωνίδης

Το Μακεδονικό ζήτημα κατά το 19ο αιώνα

Θα ‘ταν σκόπιμο να ξεκινήσουμε την εξέταση του ζητήματος από το 1822. Αυτήν τη χρονιά έχουμε την εξέγερση του πληθυσμού στη Νάουσα και το Βέρμιο. Η εξέγερση συνδέεται άμεσα με την επανάσταση του 1821 και ως πτυχή αυτής της επανάστασης καταγράφεται από την ελληνική ιστοριογραφία. Είναι ένα σημαντικό σημείο τριβής με την οπτική που αναπτύσσεται στη FYROM καθώς στα σχολικά βιβλία της γειτονικής χώρας η εξέγερση της Νάουσας θεωρείται προπομπός των «μακεδονικών» εθνικών κινημάτων.[1]
Επίσης είναι σκόπιμο να δούμε πολύπλευρα το ζήτημα της Μακεδονίας στα πλαίσια των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων και της σύγχρονης ιστορίας όλων των Βαλκανικών λαών και κυρίως αυτών που μοιράζονται το γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας ως το 1991, δηλαδή της Ελλάδας, της Σερβίας/Γιουγκοσλαβίας και της Βουλγαρίας. Σ’ αυτή την προσέγγιση επιβεβαιώνεται η παρατήρηση ότι η «μεγάλη ιδέα» είναι κοινό φαινόμενο σε όλα τα νέα έθνη και αναζητά το στήριγμά της στην ιστορία.[2]

ΕΞΑΡΧΙΑ – ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ
Από το 1830 οι Βούλγαροι θέτουν θρησκευτικά αιτήματα ζητώντας αρχιερείς της εθνικότητάς τους και χρήση της βουλγαρικής γλώσσας στη λατρεία. Το 1870 με σουλτανικό φιρμάνι τους αναγνωρίζεται αυτόνομη εκκλησία (Εξαρχία) κάτι που δεν αναγνωρίζει το Πατριαρχείο (σε συνεργασία με την ελληνική κυβέρνηση) και κηρύσσει τη βουλγαρική εκκλησία σχισματική. Πρόβλημα καθίσταται η διαγραφή των ορίων της Εξαρχίας κάτι που έχει άμεση σχέση με το αξεδιάλυτο μακεδονικό ζήτημα και δημιουργεί τριβές των Βούλγαρων τόσο με τους Έλληνες όσο και με τους Σέρβους. Αυτό που ενώνει τους βαλκανικούς λαούς είναι ο κοινός εχθρός, οι Τούρκοι.[3] Οι Βούλγαροι θα χρησιμοποιήσουν την αυτοκέφαλη εκκλησία τους ως σημαντικό παράγοντα για τη διαμόρφωση της εθνικής τους συνείδησης. Ακόμη με το στοιχείο της ορθόδοξης θρησκείας θα προσπαθήσουν να προσεταιριστούν πληθυσμούς της Μακεδονίας που ως τότε, στα πλαίσια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, διαφοροποιούσαν τον εαυτό τους κυρίως ως προς το θρήσκευμα από τους αλλόδοξους, μουσουλμάνους και Εβραίους χωρίς να έχουν διαμορφώσει μια ταυτότητα με βάση άλλα πολιτιστικά στοιχεία, όπως για παράδειγμα η γλώσσα.[4]

ΣΥΝΘΗΚΗ ΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ
Τον Ιούλιο 1875 έχουμε αγροτικές εξεγέρσεις στην Ερζεγοβίνη που την επόμενη χρονιά εξαπλώνεται και στη γειτονική Βοσνία. Τα κινήματα αυτά θεωρείται ότι έχουν και εθνικό χαρακτήρα καθώς ακολουθούν και επηρεάζονται από τις αστικοδημοκρατικές ευρωπαϊκές εξεγέρσεις που είχαν προηγηθεί κατά μια εικοσαετία. Αντιμετωπίζονται με σφαγές και ωμότητες από τους Τούρκους με συνέπεια Σέρβοι, Μαυροβούνιοι και Ρουμάνοι να κηρύξουν τον πόλεμο κατά της Τουρκίας[5].
Ακολούθως στο 1876, χρονιά κατά την οποία εμφανίζεται στη διεθνή διπλωματία η ιδέα της δημιουργίας μιας αυτόνομης Μακεδονίας. Συγκεκριμένα τον Ιούλιο ο Αυστριακός αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ έθεσε το θέμα στον Ρώσο τσάρο Αλέξανδρο Β΄.[6]
Καθ’ όλη τη δεκαετία 1870-1880 έχουμε έξαρση της εθνικοαπελευθερωτικής κίνησης των βαλκανικών λαών με σημαντική υποκίνηση και ενίσχυση από τη Ρωσία η οποία μάλιστα το 1877 κηρύσσει τον πόλεμο στην Τουρκία και την αναγκάζει να υπογράψει τη Συνθήκη της Αδριανούπολης (Ιανουάριος 1878). Ο ρωσοτουρκικός πόλεμος είναι ένα ουσιαστικό πλήγμα στο δόγμα της εδαφικής ακεραιότητας της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αν και οι βαλκανικοί εθνικισμοί δε μπορούν ακόμη να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο[7]. Όλο αυτό το διάστημα η Ελλάδα παραμένει αδρανής καθώς είναι προσδεμένη στην αγγλική πολιτική. Παρά την πίεση των λαϊκών αντιδράσεων για συνεργασία με τους Σέρβους, πίεση που εκδηλώνεται με συλλαλητήρια τα οποία μάλιστα είναι ιδιαίτερα δυναμικά και απαιτούν την έξοδο της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Ρωσίας με σκοπό την απελευθέρωση των υπόδουλων εδαφών, το σύνολο των Ελλήνων πολιτικών δεν αναλαμβάνει καμία πρωτοβουλία εξαιτίας των επεμβάσεων της αγγλικής πολιτικής. [8] Σ’ αυτήν την αναταραχή στα Βαλκάνια τα συμφέροντα των σλαβικών κρατών συμφωνούν με τη ρωσική πολιτική, αντίθετα οι ελληνικές διεκδικήσεις δεν ταυτίζονται πάντα με τα αγγλικά συμφέροντα στην Ανατολή. Η Αγγλία, από τη μια, επισείει προς την Ελλάδα τον πανσλαβικό κίνδυνο και, από την άλλη, υπόσχεται αόριστα τη μελλοντική υπεροχή της Ελλάδας στα Βαλκάνια.[9]
Μπορούμε να αποδώσουμε σχηματικά το ρόλο των μεγάλων δυνάμεων και την επιρροή τους στα Βαλκάνια. Ρώσοι και Γερμανοί έχουν ερείσματα στη Βουλγαρία, οι Αυστριακοί στη Σερβία και οι Άγγλοι στην Ελλάδα την οποία βλέπουν ως ναυτική προέκτασή τους και της επισείουν το σλαβικό κίνδυνο.[10]
Σημαντική ημερομηνία για την κατανόηση της βουλγαρικής πολιτικής και εθνικιστικής οπτικής είναι η 19 Φεβρουαρίου/3 Μαρτίου 1878 συνδεμένη με τη συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Σύμφωνα με αυτήν Σερβία, Μαυροβούνιο με σημαντικές εδαφικές επαυξήσεις γίνονται ανεξάρτητα κράτη, όπως και η Ρουμανία και η Βουλγαρία γίνεται αυτόνομη ηγεμονία που στα όριά της συμπεριλαμβάνονται όλη η Μακεδονία και η Β.Δ Θράκη. Η Ρωσία όμως δεν μπορεί να επιβάλλει την εφαρμογή της συνθήκης καθώς αντιδρούν οι Δυτικές Δυνάμεις και κυρίως η Αγγλία που εκμεταλλεύεται τη δυσαρέσκεια των βαλκανικών λαών. Ο Αγγλικός στόλος πλέει στην Προποντίδα για να πιέσει τις καταστάσεις. Με τους Άγγλους συντάσσονται οι Αυστριακοί και οι Γερμανοί, που εμφανίζονται ως μεγάλη δύναμη υπό την ηγεσία του Μπίσμαρκ.

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ
Έτσι θα οδηγηθούμε στο Συνέδριο του Βερολίνου (Ιούνιος 1878) που αποτελεί σταθμό στην εξέλιξη του Ανατολικού Ζητήματος. Η Ελλάδα δεν είχε άμεσα οφέλη από αυτό το Συνέδριο παρά τις βάσιμες απαιτήσεις της για διεύρυνση των βορείων συνόρων της. (Τα σύνορα παρέμεναν αυτά που είχαν καθοριστεί με τις συνθήκες της Ανεξαρτησίας στη γραμμή Παγασητικού – Αμβρακικού). Η Αγγλία είναι η κερδισμένη από τα αποτελέσματα του Συνεδρίου. Υποσχόμενη βοήθεια στους Τούρκους σε περίπτωση που θα κινδυνεύσουν από τους Ρώσους παίρνει την Κύπρο που η γεωγραφική της θέση γίνεται στρατηγικότερη μετά τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ (1869). Η Ελλάδα ακολουθεί δουλικά την Αγγλία και οδηγείται σε μια περίεργη ισορροπία με τη Τουρκία που θα κρατήσει για τρία χρόνια καθώς ορίζονταν ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές θα επιλύονταν με διμερείς συζητήσεις. Το 1881, κατά τη σύνοδο των πρεσβευτών των μεγάλων δυνάμεων με τη συμφωνία της Κωνσταντινούπολης, η Τουρκία παραχώρησε στην Ελλάδα τη Θεσσαλία και την Άρτα έναντι ορισμένων οικονομικών αποζημιώσεων για τις τουρκικές περιουσίες.[11] Επίσης, η ελληνική πολιτική προσκολλάται οριστικά στην Αγγλία.[12]
Η καλπάζουσα σήψη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γίνεται προϋπόθεση για την αστική ανάπτυξη της περιοχής και δημιουργεί κρίση στις σχέσεις των βαλκανικών κρατών. Το Αιγαίο γίνεται το γεωγραφικό επίκεντρο της ελληνικής μεγάλης ιδέας και ο ρόλος της Ελλάδας στο διεθνή καταμερισμό είναι να «εκπολιτίσει» την Ανατολή. Αυτά προϋποθέτουν την ανόρθωση του ελληνικού κράτους.[13]
Ως συνέπειες του Συνεδρίου του Βερολίνου έχουμε ακόμα ότι η Βουλγαρία απομακρύνεται από τη ρωσική επιρροή, η Γερμανία παρουσιάζεται ως μεγάλη δύναμη που διεισδύει και αυτή στην Ανατολή, ο γεωγραφικός χώρος της Μακεδονίας γίνεται κομβικό σημείο για το δρόμο του “Drang mach Osten” (Ώθηση προς την Ανατολή) και επίσης γίνεται ο αντικειμενικός σκοπός όλων των Βαλκανικών κρατών. Πρόβλημα ουσιώδες είναι ότι οι λαοί που κατοικούν στη Μακεδονία είναι εξαιρετικά ανακατωμένοι. Ιδιαίτερα ο σλάβικος πληθυσμός της Μακεδονίας γίνεται αντικείμενο διεκδίκησης από τους Σέρβους και τους Βούλγαρους. Η σύγκρουση οξύνεται με την ανάμιξη των μεγάλων δυνάμεων.[14]
Είναι μετά από όλα αυτά λοιπόν που οι εθνικές αλυτρωτικές επιδιώξεις στα Βαλκάνια γίνονται εγχειρήματα, διαταράσσουν τις μέχρι τότε ισορροπίες στην περιοχή και θέτουν την ανάγκη εκσυγχρονισμού των κρατών ώστε να επιδιώξουν την επέκτασή τους. Είναι ενδεικτική η άποψη του ιστορικού Κ. Παπαρρηγόπουλου: «το πειστικότερο των εθνικών δικαίων επιχείρημα είναι η δύναμις». Χαρακτηριστική της κατάστασης που επικρατεί είναι και η φράση του Χ. Τρικούπη: «η Μακεδονία θα γίνη ελληνική ή βουλγαρική κατά τον νικήσαντα. Αν τη λάβωσι οι Βούλγαροι δεν αμφιβάλλω ότι θα εκσλαβίσωσι τον πληθυσμόν μέχρι των θεσσαλικών συνόρων. Αν ημείς την λάβωμεν, θα τους κάνωμεν όλους Έλληνας μέχρι της Ανατολικής Ρωμυλίας».[15]

Στο θρόνο της Σερβίας από το 1889 βρίσκεται ο απολυταρχικός Αλέξανδρος Οβρένοβιτς. Επί των ημερών του οξύνεται και ο σερβικός εθνικισμός με ιδιαίτερο στόχο τη Μακεδονία και βασικούς ανταγωνιστές τους Βούλγαρους. Οι Σέρβοι ζητούν συνεργασία με την Ελλάδα. Ως αντιστάθμισμα αναγνωρίζουν το προβάδισμά της στη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή της ζητώντας την ελληνική υποστήριξη για παγίωση της κυριαρχίας τους στις περιοχές Μοναστηρίου και Στρώμνιτσας και στην αναζήτηση εξόδου στην Αδριατική. Το 1891 ο Τρικούπης επιχειρεί ένα συμβιβασμό σχετικά με το μακεδονικό με επισκέψεις στη Σόφια και το Βελιγράδι. Επίσης κάνει προσπάθεια προσέγγισης με την Τουρκία. Η προσπάθειά του όμως δεν καταλήγει σε κάποια συμφωνία.
Επίσης ιδιαίτερα επιθετικός γίνεται την εποχή αυτή ο βουλγαρικός εθνικισμός. Οργανώνει ένοπλες δυνάμεις στη Μακεδονία με σκοπό να εντάξει στα όρια της Βουλγαρίας τις αμφισβητούμενες περιοχές. Οι Βούλγαροι προσπαθούν να διεισδύσουν στον εκπαιδευτικό και εκκλησιαστικό μηχανισμό που επηρεάζονται από το Πατριαρχείο και το ελληνικό κράτος.[16]
Για την Ελλάδα το διάστημα 1865-1890 σημαίνει τη συνεχώς αυξανόμενη στρατιωτική δαπάνη και τη μεταβολή του ρόλου του κράτους ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες της νέας φάσης του Ανατολικού ζητήματος.

Η σύγκρουση θα πάρει και τη μορφή προπαγάνδας. Εμπλέκονται το Πατριαρχείο, η Εξαρχία, τα σχολεία που κάθε εθνικότητα ιδρύει στις περιοχές της Μακεδονίας καθώς και πατριωτικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον ίδιο χώρο.[17]
Έτσι καθώς πλησιάζουμε στο τέλος του 19ου αιώνα το μακεδονικό παρουσιάζεται ως οξεία φάση του Ανατολικού ζητήματος. Η πληθυσμιακή σύσταση της Μακεδονίας είναι ένας αστάθμητος παράγοντας που δύσκολα μπορεί να υπολογιστεί. Και κυρίως ρυθμιστικός παράγοντας είναι οι σλαβόφωνοι πληθυσμοί που δεν έχουν σαφώς διαμορφωμένη εθνική συνείδηση. Οι Βούλγαροι σωβινιστές προσπαθούν να στρέψουν αυτούς τους πληθυσμούς κυρίως εναντίον των Ελλήνων. Τα στοιχεία για την πληθυσμιακή σύσταση δείχνουν την ένταση της προπαγάνδας.
Αυτές οι ετερόκλητες στατιστικές αφορούν το συνολικό γεωγραφικό χώρο της Μακεδονίας που ανήκει ακόμα ενιαία στην οθωμανική αυτοκρατορία.[18] Ίσως πιο εντυπωσιακά και εμφανώς υπερβολικά είναι τα στοιχεία των Σέρβων που σχεδόν εξαφανίζουν τους Βούλγαρους κατοίκους της Μακεδονίας.
Και σήμερα στην ιστορική αντίληψη που προωθούν τα σχολικά βιβλία της ΠΓΔΜ για την εποχή αυτή, κανείς δεν αναγνωρίζεται ως Βούλγαρος σε μακεδονικό έδαφος. Με αυτό τον τρόπο «μακεδονοποιούνται» όλα τα επαναστατικά κινήματα που εκδηλώνονται σε μακεδονικό έδαφος κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αι.[19]
Μέχρι στιγμής ωστόσο δε φαίνεται να υπάρχουν στη Μακεδονία πληθυσμοί που να προσδιορίζονται εθνικά ως Μακεδόνες. Πρέπει βέβαια να εξεταστούν τα ερείσματα της πρότασης του Αυστριακού αυτοκράτορα Φραγκίσκου Ιωσήφ για τη δημιουργία μιας αυτόνομης Μακεδονίας.

ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗ ΔΡΑΣΗ
Παρακολουθώντας την βουλγαρική δραστηριότητα έχουμε, στη Θεσσαλονίκη, την ίδρυση της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργάνωσης (ΕΜΕΟ) το 1893 από Σλαβομακεδόνες που πρόσκεινται στη Βουλγαρία.[20] Στόχος της οργάνωσης υπήρξε αρχικά η αυτονόμηση της Μακεδονίας από την οθωμανική κυριαρχία και η προώθηση του Βουλγαρισμού ώστε σε πιθανή αλλαγή των συνθηκών να ήταν εφικτή η ένωση με τη Βουλγαρία. Στη Βουλγαρία δύο χρόνια αργότερα, το 1895, ιδρύεται το Ανώτατο Μακεδονικό Κομιτάτο (Βερχόφεν Κομιτέτ). Οι στόχοι του κομιτάτου ταυτίζονται με αυτούς της ΕΜΕΟ αλλά οι σχέσεις των δύο οργανώσεων περνούν από πολλές διακυμάνσεις και τριβές για τη διεύθυνση του βουλγαρικού απελευθερωτικού κινήματος στη Μακεδονία. Οι Βερχοφιστές δεν εκτιμούσαν τους ηγέτες της ΕΜΕΟ, αλλά δεν είχαν αξιόλογη επιρροή στη Μακεδονία.[21] Από το 1897 και μετά οπλισμένες ομάδες Βουλγαρομακεδόνων (κομιτατζήδες) δραστηριοποιούνται στη Μακεδονία.[22] Στα 1900 έχουμε όξυνση των βαλκανικών εσωτερικών ανταγωνισμών. Η προσέγγιση Σερβίας – Βουλγαρίας δίνει νέα περιθώρια και πυκνώνει ο βουλγαρικός ένοπλος αγώνας που στρέφεται όλο και περισσότερο εναντίον του ελληνικού πληθυσμού της Μακεδονίας. [23]

Βασίλης Συμεωνίδης

[1] Κωφός Ε, Το όραμα της «Μεγάλης Μακεδονίας», παρατηρήσεις στα νέα σχολικά εγχειρίδια των Σκοπίων, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, Θεσσαλονίκη 1994, σελ. 24-25
[2] Σβορώνος Ν, Επισκόπηση της νεοελληνικής ιστορίας, Θεμέλιο, Αθήνα 1885, σελ. 93
[3] Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 97-98
[4] Κολιόπουλος Ι. και άλλοι, Η νεότερη Μακεδονία και το Μακεδονικό Ζήτημα, ΕΒΖ, Θεσσαλονίκη 1992, σελ. 12, 10 (Ανατύπωση από το Νεότερη και Σύγχρονη Μακεδονία, Παρατηρητής – Παπαζήσης)
[5] Βουρνάς Τ, Ιστορία της νεώτερης και σύγχρονης Ελλάδας, τ. α΄, Πατάκης, Αθήνα 2005, σελ. 479
[6] Γούναρης Β. και άλλοι, Ταυτότητες στη Μακεδονία, Παπαζήσης, Αθήνα 1997, σελ. 64
[7] Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τ. ΙΔ, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1977, σελ. 9
[8] Βουρνάς Τ, ο.π. σελ 479-481
[9] Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 106
[10] Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ο.π. σελ. 18
[11] Βουρνάς Τ, ο.π. σελ. 483-485, 490, 494 και Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 107
[12] Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ο.π. σελ. 17
[13] Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ο.π. 56-57
[14] Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 108-109
[15] Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ο.π. σελ. 18
[16] Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ο.π. σελ. 9-18 και Βουρνάς Τ, ο.π. σελ. 549-550
[17] Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 109
[18] Βουρνάς Τ, ο.π. σελ. 550
[19] Κωφός Ε, ο.π. σελ. 23
[20] Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 109
[21] Γούναρης Β. και άλλοι, ο.π. σελ. 65-68
[22] Σβορώνος Ν, ο.π. σελ. 109
[23] Βουρνάς Τ, ο.π. σελ. 564

Κραυγή απελπισίας

Συνάδελφοι,

όσοι διδάσκετε το ιστορία στην Γ΄ Λυκείου, ξέρετε αλήθεια σε ποια σελίδα πρέπει -σύμφωνα με το υπουργείο- να’ χουμε φτάσει; Στη σελίδα 165!! Αν, παρά ταύτα είσαστε …καθυστερημένοι, μη στενοχωριέστε, υπάρχει πάντα λύση: υπάρχουν καθηγητές στο σχολείο σας των οποίων το μάθημα δεν είναι τόσο σημαντικό! Δεν έχετε, λοιπόν, παρά να παρακαλέσετε- αφού ελέγξτε τα κενά σας και υποχρεωθείτε φυσικά- για να «πάρετε ώρες» από άλλους πρόθυμους συναδέλφους (δύο ώρες–όπως υπολογίζουν οι ειδήμονες- την εβδομάδα για κάθε τμήμα και χωρίς να θεωρηθούν υπερωρίες) και να διδάσκετε από τούδε και στο εξής ΔΕΚΑ ΣΕΛΙΔΕΣ τη φορά, αν θέλετε να ολοκληρώσετε την ύλη και τα παιδιά μας να μη μείνουν ανιστόρητα!

ΑΥΤΗ ήταν η απάντηση του Υπουργείου στις εκκλήσεις συναδέλφων και συμβούλων ότι η ύλη είναι - αν μη τι άλλο- πολλή!*

Προσωπικά, θεωρώ απαράδεκτη τη σιωπή μας σε τέτοιου είδους πιέσεις. Θεωρώ απαράδεκτη την ψευδή δήλωση που κάνουμε όταν στέλνουμε στο Υπουργείο την «ύλη» και βάζουμε καμιά 20αριά σελίδες παρακάτω, προσποιούμενοι ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας να βγει κάποιος να βροντοφωνάξει ότι με το να μονολογούμε σε μια τάξη αδιάφορων και κοιμισμένων εξασφαλίζουμε την απέχθεια των μαθητών προς το μάθημα της ιστορίας βάζοντας ένα λιθαράκι ακόμα στον πύργο της αμορφωσιάς. Είναι ζήτημα αξιοπρέπειας, επίσης, να απαιτήσουμε να δίνεται η ευκαιρία στον καθηγητή να παρουσιάσει την ύλη με τρόπο πιο ελκυστικό, αξιοποιώντας το οπτικό και ακουστικό υλικό που είναι τόσο άφθονο όσο αφορά την ιστορία του 20ου αι., και δίνει αφορμή να προσελκύσει και να ευαισθητοποιήσει -ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ- κάποιους μαθητές που έχουν νου κι ευαισθησία.

Αλλά φυσικά, δεν μπορεί αυτό να συμβεί όταν κυνηγάμε με τόσο ΑΝΟΗΤΟ τρόπο τις σελίδες!


* οι πληροφορίες μας αφορούν το νομό Θεσσαλονίκης

Χριστίνα Παπαγγελή

Οι Βαλκανικοί πόλεμοι (σελ. 68-73)

Κάποιες επισημάνσεις που αφορούν στην παρουσίαση των γεγονότων, των συνθηκών και στη επάρκεια των ιστορικών γνώσεων:
1. Πριν πληροφορηθεί ο μαθητής τις συμμαχίες και τις συμφωνίες μεταξύ των βαλκανικών κρατών και τα σημαντικότερα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στον Α΄ Βαλκανικό, ο συγγραφέας του βιβλίου φτάνει στο τέλος του πολέμου, και τη συνθήκη του Λονδίνου ( Σημ.: έχει ήδη προεξαγγείλει, σ’ ένα είδος εισαγωγής, τη συνθήκη που σφραγίζει το τέλος του δεύτερου Βαλκανικού, τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου!) Με αντίστροφη πορεία διαβάζουμε τους όρους της Συνθήκης του Λονδίνου (τέλος Α΄ Βαλκανικού), στη συνέχεια πληροφορούμαστε τις διμερείς συμφωνίες Βουλγαρίας- Σερβίας που προηγήθηκαν της …έναρξης του πολέμου, και ακόμα πιο κάτω μαθαίνουμε τι προέβλεπαν (διανομή εδαφών). Αυτή η δομή ασφαλώς δεν εξυπηρετεί την πρόσληψη και κατανόηση συμφωνιών- γεγονότων από το μαθητή.
2. Σε ό,τι αφορά τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου, στο σχολικό βιβλίο υπάρχει η ασαφής και γενικόλογη πρόταση «η ομώνυμη συνθήκη κατακύρωσε την Καβάλα και την περιοχή της στην Ελλάδα». Δεν γίνεται καν μια αναφορά σύντομη στα σύνορα του νέου ελληνικού κράτους (Νέστος, Μπέλες, Πρέσπα) ή για την προσάρτηση της Ν. Ηπέιρου και της Κρήτης (η οποία από την αρχή των βαλκανικών διακήρυξε την ένωσή της με την Ελλάδα). Αντί γι’ αυτό, υπάρχει λεπτομερέστατη παρουσίαση (12 σειρές) της συμφωνίας Ρουμανίας – Ελλάδας σχετικά με τα προνόμια των Βλάχων της Ηπείρου και της Μακεδονίας (θα μπορούσε να γίνει σε 2-3 σειρές). Θα ήταν ασφαλώς προτιμότερο ν’ αποκτήσει ο μαθητής μια σαφή εικόνα των συνόρων του ελληνικού κράτους μετά τους Βαλκανικούς πολέμους, πολύ περισσότερο αφού ο χάρτης της σελ. 71 δε βοηθάει ιδιαίτερα λόγω της χρωματικής ομοιομορφίας του, ενώ ο χάρτης της σελ. 78 (η Ευρώπη στις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου/1914) τον αποσυντονίζει εντελώς: τα σύνορα της Ελλάδας είναι αυτά του 1881!
3. Σημαντική ακόμα είναι η παράλειψη αναφοράς στη δολοφονία του Γεωργίου του Α΄ (για την κατανόηση των γερμανικών επεκτατικών σχεδίων στα Βαλκάνια στις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου), στο θέμα της Κρήτης και Ένωσης με την Ελλάδα καθώς και στις συνέπειες των βαλκανικών για τη χώρα.
4. Ατυχής θεωρείται η έκφραση «ύστερα από προτροπή του Βενιζέλου» για την είσοδο του αρχιστράτηγου Κωνσταντίνου στη Θεσσαλονίκη, αφού είναι γνωστό πως επρόκειτο γι’ απαγόρευση του πρωθυπουργού προς τον Κωνσταντίνο, ο οποίος ήθελε να κατευθυνθεί προς το Μοναστήρι της Σερβίας.

Λιάρου Βάνα

(4) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…

Συγκρουόμενα συμφέροντα 2 (σελ. 76)

Φαίνεται πως, σε κάποιους κύκλους, η έννοια (και η ίδια η λέξη) «συμφέροντα» θεωρείται, πώς να το πούμε, κάπως χυδαία για να ασχοληθεί κανείς μαζί της ενδελεχώς. Πώς αλλιώς να εξηγήσουμε το ότι, στο σχετικό κομμάτι, συμφέροντα ακούμε και συμφέροντα δε βλέπουμε; Για να είμαστε ακριβείς, κάτι λέει το βιβλίο: ότι ήταν συγκρουόμενα και ότι είχαν παγκόσμιο χαρακτήρα. Αναφέρονται μάλιστα και οι τοπικές- διεθνείς κρίσεις που προηγήθηκαν του Μεγάλου Πολέμου. Αλλά αν αναρωτηθεί κάποιος ανήσυχος μαθητής τι γύρευαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, ας πούμε, στο Μαρόκο, δε θα βρει απάντηση. Νοσταλγούμε και πάλι το προηγούμενο σχολικό εγχειρίδιο, που ευθαρσώς ανέφερε τις απαγορευμένες λέξεις «αποικίες», «οικονομική διείσδυση», «μεγάλα οικονομικά συγκροτήματα», «ζώνες επιρροής», «πετρέλαιο»…
Και ενώ η εκβιομηχάνιση και η οικονομική ανάπτυξη δε συναρτώνται ποσώς με τα παγκόσμια συμφέροντα και τις διεθνείς κρίσεις, εμφανίζονται στην αφήγηση, αμέσως μετά. Για ποιο λόγο; Για να χρεωθούν τη διατάραξη «της παραδοσιακής οργάνωσης των κοινωνικών σχέσεων» και την αποδέσμευση πολλών ατόμων από «περιορισμούς και από αναστολές, με συνέπεια να αναπτυχθούν στο απρόσωπο πλαίσιο της πόλης διάφοροι αποσταθεροποιητικοί παράγοντες, όπως μια γενική ανησυχία, ανατρεπτικές οργανώσεις και κινήματα και σποραδικές εκδηλώσεις βίας». Υπενθυμίζουμε ότι βρισκόμαστε στο κεφάλαιο Γ΄(«Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και οι άμεσες επιπτώσεις του»), στην ενότητα 1(«Οι ανταγωνισμοί των Μεγάλων Δυνάμεων(1870-1914)») και στην υποενότητα «Συγκρουόμενα συμφέροντα» . Ο νοών…αμειφθήσεται! Ποια είναι, εν προκειμένω, τα συγκρουόμενα συμφέροντα; Της οργανωμένης βιομηχανικής κοινωνίας από τη μια, και των πολλών, ελεύθερων από αναστολές ατόμων, από την άλλη; Και πώς ακριβώς σχετίζεται αυτή η σύγκρουση με τον πόλεμο; Οι βιομηχανικές κοινωνίες κάνουν τον πόλεμο για να κλείσουν αυτό το εσωτερικό μέτωπο; (Όσο να’ναι, μπροστά σε μια παγκόσμια σύρραξη, οι σποραδικές εκδηλώσεις βίας ωχριούν…) Μήπως πάλι αυτά τα χωρίς περιορισμούς άτομα κατάφεραν να αποτελέσουν για τις κυβερνήσεις των χωρών τους παράδειγμα προς μίμησιν κι έτσι, απαλλαγμένες κι αυτές με τη σειρά τους από αναστολές, προχώρησαν σε μια αποσταθεροποίηση κάπως μεγαλύτερης κλίμακας; Εδώ ο καθηγητής σηκώνει τα χέρια. Δεν τελειώσαμε όμως ακόμη. «Τέτοια φαινόμενα», πληροφορούμαστε, «ήταν πιο συνηθισμένα στην περιφέρεια της Ευρώπης…: στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στις βαλκανικές χώρες και στην Ανατολική Ευρώπη». Δηλαδή;;; Σε χώρες που δεν είχαν ούτε ιδιαίτερη εκβιομηχάνιση ούτε ιδιαίτερη οικονομική ανάπτυξη – ορισμένες δε, ούτε και ιδιαίτερη συμμετοχή στον πόλεμο…Έλεος! (ή μήπως «αιδώς!»;)

Μαρία Ευδωρίδου

(3) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…

Συγκρουόμενα συμφέροντα 1 (σελ. 76)

Είδαμε, σχολιάζοντας την πρώτη υποενότητα του σχολικού εγχειριδίου για τον Α΄παγκόσμιο πόλεμο, τα προβλήματα που προκύπτουν από τις ασαφείς (λογικά και ιδεολογικά) διατυπώσεις. Η συνέχεια της αφήγησης δε μας βοηθάει, δυστυχώς, να ξεκαθαρίσουμε το τοπίο. Ο τίτλος της υποενότητας που ακολουθεί είναι «Συγκρουόμενα συμφέροντα». Και τα προβλήματα ξεκινούν με τη πρώτη κιόλας φράση: «Το γεγονός ότι η δολοφονία ενός Αψβούργου πρίγκιπα οδήγησε στην έκρηξη ευρωπαϊκού πολέμου φανερώνει μια βασική αδυναμία της ευρωπαϊκής κοινωνίας της εποχής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων και των συνακόλουθων πολεμικών μηχανισμών». Μία ήταν η ευρωπαϊκή κοινωνία της εποχής; Τι απέγιναν αίφνης οι διαφορές των κρατών; Ή απλώς η αδυναμία ήταν κοινή σε όλα τα κράτη; Η κοινωνία συλλήβδην αποφασίζει για την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων; Σε ποιο πολίτευμα και με ποιες συνακόλουθες διαδικασίες; Και, τέλος πάντων, ποιο είναι το συμπέρασμα στο οποίο θέλουν να καταλήξουμε; Ότι αν υπήρχε, ας πούμε, καλύτερη διπλωματία, η ένταση θα λυνόταν με διαπραγματεύσεις και ο πόλεμος θα είχε αποφευχθεί; Παρά τα συγκρουόμενα συμφέροντα; Τα οποία σχετίζονται κάπως με την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων ή όχι; Και οι πολεμικοί μηχανισμοί γιατί άραγε κατηγορούνται ως ανοργάνωτοι; Το κυνήγι των εξοπλισμών στο οποίο είχαν αποδυθεί στις παραμονές του πολέμου οι βασικοί αντίπαλοι είναι γνωστό – τι άλλο θα μπορούσε να θεωρηθεί επαρκής οργάνωση; Ή μήπως το νόημα που θα ήθελαν οι συντάκτες να δώσουν είναι κάτι εντελώς διαφορετικό: ότι η κοινωνία ήταν αδύναμη να αποτρέψει την οργάνωση πολεμικών μηχανισμών; Συγχωρήστε μας, τους φτωχούς φιλολόγους χωρίς έξτρα πανεπιστημιακές περγαμηνές, που δυσκολευόμαστε να εννοήσουμε τα ελληνικά του βιβλίου. Αλλά φαντάζεται κανείς ότι οι μαθητές μας θα τα καταφέρουν καλύτερα;

Μαρία Ευδωρίδου

(2) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…

Εθνικοί ανταγωνισμοί 2 (σελ. 75-76)

Ας δούμε τι μας επιφυλάσσει η συνέχεια. «Πολλοί θεώρησαν τον πόλεμο λύτρωση από την πεζή καθημερινότητα του αστικού πολιτισμού και ευκαιρία για ηρωισμούς, αυτοθυσίες και διακρίσεις σε έναν κόσμο ανεπανόρθωτα - όπως φαινόταν - υλιστικό». Καμία αντίρρηση- αρκεί να διευκρινίσουμε ποιοι ακριβώς ήταν αυτοί οι πολλοί. Όχι βέβαια ο φιλειρηνιστής Ζωρές, ο οποίος, εγκαίρως δολοφονηθείς, δεν πρόλαβε να αποτελέσει παραφωνία στο κλίμα της γενικής ανακούφισης. Ούτε, προφανώς, ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β΄, που εμφανίζεται στο σκίτσο της επόμενης σελίδας με ξεκάθαρα… υλιστικές ορέξεις, καθώς επιχειρεί να καταβροχθίσει την οικουμένη. Άρα, όπως υποψιαζόμαστε και… εκ του πλήθους τους, αυτοί οι πολλοί ήταν οι διάφοροι Φριτς και Τζον που έμελλε να αποτελέσουν κρέας για τα κανόνια, οι απλοί στρατιώτες των οποίων τον ενθουσιασμό τονίζει και σχετικό παράθεμα (… πάντα γελαστοί και γελασμένοι). Τουλάχιστον το παλαιότερο βιβλίο, παραθέτοντας τις σχετικές φωτογραφίες, σχολίαζε αυτή τη διαπιστωμένη χαρά με ένα υπονομευτικό θαυμαστικό…
«Άλλοι όμως», συνεχίζει το βιβλίο- κι εμείς περιμένουμε «δεν ήταν τόσο αφελείς», «δεν ένιωσαν τέτοια χαρά», κάτι, τέλος πάντων, που να δικαιολογεί και τα «ανάμεικτα συναισθήματα» της αρχής και το «όμως». Φευ! «Άλλοι όμως είχαν περισσότερο συγκεκριμένες και λιγότερο ιδεαλιστικές προσδοκίες. Οι Γερμανοί στρατιωτικοί θεωρούσαν τον πόλεμο ευκαιρία προκειμένου να απαλλαγούν από το εφιάλτη της περικύκλωσης από τη Γαλλία και τη Ρωσία. Η ηγεσία του βρετανικού ναυτικού… Οι Γάλλοι στρατιωτικοί εξάλλου…». Έστω! Έστω και έμμεσα, διαφαίνεται κάποια διαφοροποίηση: πολλοί χαρούμενοι με αφηρημένες ιδεαλιστικές προσδοκίες από τη μια, άλλοι (λιγότεροι;), με αξιώματα, χαρούμενοι κι αυτοί, με λιγότερο ιδεαλιστικές προσδοκίες (με λίγη φαντασία σχεδόν διαβάζουμε κάτω από τις γραμμές τη μπανάλ λέξη συμφέροντα) από την άλλη. Αλλά κι αυτή η αόριστη διάκριση αίρεται στη συνέχεια: «Οι Αυστριακοί (όχι, κάπως πιο απρόσωπα, η Αυστρία- άρα όλοι, αδιακρίτως;) επιδίωκαν να δώσουν στη Σερβία ένα μάθημα… Ανάλογα προβλήματα επιζητούσαν να λύσουν οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είτε σε βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είτε σε βάρος των γειτόνων τους, για να κατοχυρώσουν πρόσφατα εδαφικά κέρδη, όπως οι Σέρβοι και οι Μαυροβούνιοι, ή για να αναθεωρήσουν πρόσφατες συνθήκες που δεν τους ευνοούσαν, όπως οι Τούρκοι και οι Βούλγαροι». Τελικό συμπέρασμα που αποκομίζει ο αναγνώστης; Ο πόλεμος έγινε είτε γιατί τον προκάλεσε κάποια αιτία μυστική και απροσδιόριστη (και επομένως δικαιολογείται η αμηχανία των συγγραφέων που δεν αρθρώνουν τη λέξη αιτία ούτε μια φορά), είτε γιατί τον ήθελαν όλοι- λαοί, έθνη (τζάμπα τόσο μελάνι που ξοδεύτηκε στα προηγούμενα κεφάλαια για να εμπεδώσουμε τη διαφορά), ηγέτες, ρομαντικοί και ρεαλιστές, απλοί άνθρωποι και «μεγάλα κεφάλια», Γάλλοι και Γερμανοί, Έλληνες και Τούρκοι, για δικούς του λόγους ο καθένας, που συναποφάσισαν (…) να εμπλακούν σε εθνικούς ανταγωνισμούς (ο τίτλος της υποενότητας), το ίδιο αθώοι και ένοχοι για όλα. Θα επανέλθουμε.

Μαρία Ευδωρίδου

(1) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…

Εθνικοί ανταγωνισμοί 1 (σελ. 75-76)

«Τον Αύγουστο του 1914 η Ευρώπη κατολίσθησε στη μεγαλύτερη έως τότε πολεμική περιπέτεια με ανάμεικτα συναισθήματα». Έτσι επιλέγουν οι συγγραφείς του βιβλίου να ξεκινήσουν την παρουσίαση του Μεγάλου Πολέμου. Ο αναγνώστης, λοιπόν, ενημερώνεται εξαρχής με μια πληροφορία (χρόνος έναρξης) και μια αξιολογική έκφραση (μεγαλύτερη έως τότε πολεμική περιπέτεια). Αλλά φαίνεται ότι το βάρος της συνέχειας στην αφήγηση το επωμίζεται ο καταληκτικός εμπρόθετος προσδιορισμός «με ανάμεικτα συναισθήματα». Τι προσδοκίες δημιουργεί η συγκεκριμένη έκφραση; Λογικά, περιμένουμε να αναφερθούν τα συναισθήματα αυτά και να ερμηνευτούν. Λογικά, επίσης, περιμένουμε ότι ένας πόλεμος προκαλεί πρωτίστως δυσάρεστα συναισθήματα- άλλωστε, και το ρήμα «κατολίσθησε» που χρησιμοποιήθηκε πιο πάνω για κάτι τέτοιο μας προϊδεάζει. Βέβαια, ένας καχύποπτος σχολαστικός θα μπορούσε να παρατηρήσει ότι η «κατολίσθηση» παραπέμπει σε φυσικό φαινόμενο ή σε ατύχημα και να εγείρει αντιρρήσεις για το αν ένας πόλεμος θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται έτσι από έναν ιστορικό. Ας προσπεράσουμε προς το παρόν αυτή τη διάσταση του θέματος και ας επανέλθουμε στα συναισθήματα. Τι μας αποκαλύπτει η συνέχεια; Το πρώτο (και μόνο) από τα «ανάμεικτα συναισθήματα» που μνημονεύεται είναι…η ανακούφιση!
«…την ένταση του καλοκαιριού μετά τη δολοφονία του Αψβούργου αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου (σημαντικού προσώπου, όπως φαίνεται από την έντονη γραφή του ονόματος) στο Σαράγεβο της Βοσνίας, τη διαδέχτηκε γενική ανακούφιση». Η ένταση, υποθέτουμε, δεν εντάσσεται στα «ανάμεικτα συναισθήματα», αφού προηγείται, χρονικά, της «κατολίσθησης».
Απομένει, επομένως, η ανακούφιση, και μάλιστα η γενική ανακούφιση, και οι αναπόφευκτες απορίες: είναι τόσο μεμπτή η ευθύγραμμη ιστορική αφήγηση σε ένα βιβλίο ιστορίας, ώστε πρέπει διαρκώς να πληροφορούμαστε για τα γεγονότα με αναδρομές; (Πρώτα η έναρξη του πολέμου, μετά η δολοφονία που προηγήθηκε∙ ανάλογα, στο κεφάλαιο των Βαλκανικών: πρώτα η λήξη του Α΄ Βαλκανικού και η Συνθήκη του Λονδίνου, μετά οι συνθήκες που είχαν υπογραφεί πριν την έναρξη του πολέμου και τα πολεμικά γεγονότα…) Ποιος δολοφόνησε το Φραγκίσκο Φερδινάνδο (εντάξει, ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ, όπως αναφέρεται σε λεζάντα φωτογραφίας) και- κυρίως- γιατί; Πώς ακριβώς σχετίζεται αυτό το- έστω, δευτερεύον, κατά την ομολογία του εισαγωγικού σημειώματος, γεγονός- με τον πόλεμο; Θεωρείται αυτονόητο ότι οι μαθητές θυμούνται μια διαπίστωση που έγινε πριν… 13 σελίδες;(«…οι εθνικές επιδιώξεις της Σερβίας οδήγησαν στη ρήξη της με την Αυστρία και στην έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου…») Είναι, άραγε, δικαιολογημένη επιλογή να προτάσσεται εμφατικά η αναφορά σε συναισθήματα στην παρουσίαση ενός πολέμου; (Θυμόμαστε όλοι ότι το παλαιότερο βιβλίο ξεκινούσε με τα αίτια του πολέμου- και μάλιστα τα οικονομικά) Υπονοείται κάποιου είδους αιτιακή σχέση ανάμεσά τους; Και αν ναι, ποια; Ο πόλεμος προκαλεί συναισθήματα ή τα συναισθήματα πολέμους; Υποδηλώνεται απλώς μια στροφή της ιστοριογραφίας στον «κοινό άνθρωπο»; Ή έχουμε να κάνουμε με ένα νέο (;) ερμηνευτικό σχήμα που θεωρεί πως ο πόλεμος προκαλείται για να εκτονωθούν οι άνθρωποι από ποικίλες εντάσεις («… μια κάποια λύσις»); Θα συνεχίσουμε…

Μαρία Ευδωρίδου

Πολύτιμη συμπαράσταση

Πολύ ουσιαστικές, εμπεριστατωμένες και αξιόλογες είναι οι μελέτες του κ. Φ. Βώρου (http://www.voros.gr/ekp.html), διδάκτορα φιλοσοφίας και επίτιμου μέλους του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, σχετικά με τα προβλήματα που παρουσιάζει το νέο βιβλίο της Ιστορίας:

1. Μερικές επισημάνσεις δυσερμήνευτων ατελειών του σχολικού βιβλίου Ιστορίας: Νεότερος και Σύγχρονος Κόσμος (Γ ΄ Λυκείου)
2. Δείγμα αντικειμενικότητας σχολικού βιβλίου Ιστορίας (Γ΄ Λυκείου): Συμφωνία του Μονάχου (29-30 Σεπτεμβρίου 1938) και το Γερμανοσοβιετικό Σύμφωνο (23 Αυγούστου 1939). Ερμηνεία –Συνέπειες.
3. Eνα δείγμα προβληματισμού για τη διδαξιμότητα σχολικού βιβλίου Ιστορία του Νεότερου και Σύγχρονου Κόσμου (για την Γ΄ Λυκείου), σελ. 135-136: «Η πολιτική κρίση στην Ελλάδα (κατά την περίοδο 1943-45) και τα Δεκεμβριανά»

Επίσης, τον ευχαριστούμε θερμά για την πολύτιμη συμβολή του στην προσπάθειά μας και για τα ενθαρρυντικά του λόγια που μας δίνουν κουράγιο να συνεχίσουμε.

ουδέν σχόλιον!

σελ. 32: Η μικρή Ελλάδα της εποχής ήταν ο «αρραβώνας» του «περιούσιου λαού» με τον Κύριό του για τη μέλλουσα ολοκλήρωση της απελευθέρωσης όλων των Ελλήνων, σύμφωνα με μεταγενέστερη ευσεβή εθνική ευχή.
(Από το υποκεφάλαιο «Η έκβαση της επανάστασης» με το οποίο τελειώνει η ενότητα για την ελληνική επανάσταση)

Ο Μεταξάς στο σχολικό βιβλίο Ιστορίας κατεύθυνσης

Μέτρο σύγκρισης: τι λέει με 152 λέξεις το σχολικό βιβλίο Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ΄ Λυκείου, θεωρητική κατεύθυνση, (σελ. 109-111. εκδ. ΟΕΔΒ)

[μία συνοπτική και σαφής παρουσίαση της δικτατορίας 4ης Αυγούστου]

«Έτσι, την 4η Αυγούστου 1936, με την προσυπογραφή των περισσότερων υπουργών και με την πρόφαση του κομμουνιστικού κινδύνου λόγω επικείμενης 24ωρης πανελλαδικής απεργίας, ο Μεταξάς, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά, ανέστειλε την ισχύ βασικών άρθρων του συντάγματος και διέλυσε τη Βουλή. Ο Μεταξάς ήταν σε όλη του τη σταδιοδρομία εχθρός του κοινοβουλευτισμού και υποστηρικτής αυταρχικών μεθόδων στην πολιτική. Όταν του δόθηκε η ευκαιρία, έκανε πράξη τις θεωρίες του. Η δικτατορία Μεταξά έβαλε τέλος στη Δημοκρατία του Μεσοπολέμου και σε μία ολόκληρη εποχή της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.
Το καθεστώς του Μεταξά κυβέρνησε απολυταρχικά. Στην ουσία υπήρξε ένα αστυνομικό καθεστώς με φασιστικές τάσεις, δεν πρόφτασε όμως να αλώσει τον κρατικό μηχανισμό ολοκληρωτικά, όπως έγινε στην περίπτωση της Γερμανίας και της Ιταλίας. Αντιμετώπισε τους αντιπάλους του, ιδιαίτερα τους κομμουνιστές, τους οποίους προσπάθησε να εξοντώσει, με φυλακίσεις και εκτοπίσεις. Απαγόρευσε, μεταξύ άλλων, την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι.»

Β. Σ.

Περί όρων και ορισμών

· Θεσμοθετημένοι ηγέτες, φυσικοί ηγέτες, πολιτικώς ενήλικες, προκομμένοι του έθνους

Ο όρος «θεσμοθετημένοι ηγέτες», που σχολιάστηκε στην προηγούμενη δημοσίευση, αφορά τους πρόκριτους, τους «ιεράρχες» και τους «καπετάνιους» κατά τη διάρκεια της επανάστασης. Οι ίδιοι αυτοί (συλλήβδην πάλι, σαν ένα σώμα-μια ψυχή) ονομάζονται και «φυσικοί ηγέτες» (!!!):
(σελ. 32): Οι «φυσικοί ηγέτες» του τόπου ήταν οι πρόκριτοι , οι αρχιερείς και οι καπετάνιοι, μαζί με τους «προκομμένους» του έθνους, τους λόγιους. Αυτοί ήταν τότε οι «πολιτικώς ενήλικες» (ποιοι ακριβώς δεν κατανοούν οι μαθητές, όλοι ή μόνο οι λόγιοι;> ασάφεια, πέρα από την αντιεπιστημονικότητα), και αυτοί ήλεγχαν την επαναστατική εξουσία, αυτοί στήριξαν την επανάσταση, χωρίς δε τη στήριξή τους μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο ότι η επανάσταση θα είχε καταρρεύσει.

α) Απαράδεκτοι αξιολογικοί όροι χωρίς τεκμηρίωση ούτε ιστορικά στοιχεία επαρκή. Είναι «φυσικοί» οι ηγέτες άραγε επειδή ήταν θεσμοθετημένοι; β) Γιατί τα εισαγωγικά; Αν πρόκειται για χαρακτηρισμό άλλων ιστορικών, θα’ πρεπε να γίνει σχετική αναφορά γ) επί της ουσίας: ποιοι «ήλεγχαν την επαναστατική εξουσία»; Όλοι μαζί, παρέα; Κι ο εμφύλιος; Οι Μ. Δυνάμεις; Χωρίς την στήριξη των Μ. Δυνάμεων ΔΕΝ θα είχε καταρρρεύσει ο αγώνας; Κι όλ’ αυτά στον ΕΠΙΛΟΓΟ του κεφαλαίου για την ελληνική επανάσταση!
Στο ίδιο επίσης κεφάλαιο (σελ.30) πληροφορούνται τα παιδιά (μαζί και μεις) ότι οι πρόκριτοι ήταν «γνωστοί» ως δημοκρατικοί («επικαλούνταν τη δημοκρατική αρχή της ανάδειξης των αρχόντων δια της ψήφου του λαού»), ενώ οι «καπετάνιοι» (σίγουρα κάποιοι μαθητές εδώ καταλαβαίνουν οι ναυτικοί) ως «ολιγαρχικοί»!! Στο τέλος της παραγράφου αυτής που αναπτύσσεται αναλυτικά, προστίθεται με τρόπο που δεν προβάλλεται καθόλου (χαρακτηριστικό είναι ότι οι μαθητές που διάβασαν δεν το κατάλαβαν): «Φυσικά, οι όροι αυτοί δεν ανταποκρίνονταν στις αντίστοιχες επιδιώξεις των δύο παρατάξεων»! Ωστόσο, η δυσαναλογία της ανάπτυξης δεν βοηθά καθόλου στην πρόσληψη αυτής της τελευταίας καθοριστικής διευκρίνησης!

· εθνικισμός, εθνικά κινήματα
Γιατί «εθνικισμός» και «εθνικά» κινήματα» και όχι «εθνισμός» και «εθνικοαπελευθερωτικά» κινήματα», ώστε να μη δημιουργείται σύγχυση στους μαθητές, ιδιαίτερα εφόσον διδάσκονται αυτή τη διάκριση στην Έκθεση- Έκφραση; * Και σε τι αποσκοπεί η επανάληψη της διάκρισης των εννοιών «φιλελεύθερος/εθνικός» τρεις φορές μέσα σε τρεις σελίδες (11-13);

· λαός και έθνος :
«…προβλήθηκαν οι όροι από τους επαναστάτες ως «αρχές με παγκόσμια εφαρμογή» (σελ. 11). Ερωτούμε: η έννοια λαός είναι «αρχή»; Σε ποιο κοινωνιολογικό ή φιλοσοφικό σύστημα; Κι αν ναι, έτσι πρέπει να το διδάξουμε στα παιδιά;

· ιστορικές ελληνικές χώρες
Αν δεν ξέρετε ποιες είναι, ανατρέξτε στη σελ. 32 (και όχι μόνο, ο όρος επαναλαμβάνεται και σε άλλα κεφάλαια). Αν θέλετε να μάθετε γιατί ονομάζονται έτσι αυτές κι όχι οι υπόλοιπες, δε θα βρείτε απάντηση.

· Δόγμα Μονρόε

Σελ.13: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μονρόε διακήρυξε ότι η αμερικανική Ήπειρος δεν επρόκειτο ποτέ στο μέλλον ν’ αφεθεί στη διάκριση των αποικιακών δυνάμεων της Ευρώπης.
Πώς να γίνει κατανοητό αυτό από μαθητές που δεν ξέρουν τι είναι το περίφημο «Δόγμα Μονρόε»; Κι εμείς ψάχνουμε στο λεξικό: η λέξη «διάκριση» μα ποια έννοια χρησιμοποιείται; Με την έννοια του χωρισμού, του διαχωρισμού; Της προτίμησης, της διάλυσης, της δικαστικής απόφασης, της κρίσης, της διαφοροποίησης, της ερμηνείας, της εξουσίας, της αυθαίρετης θέλησης; Υποθέτουμε της «κρίσης», ή της «εξουσίας»! Πώς να γίνει εύληπτη εύκολα η σημασία αυτή όταν ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΣΕΛΙΔΑ η λέξη «διάκριση» χρησιμοποείται άλλες ΠΕΝΤΕ φορές με το νόημα του διαχωρισμού; Χάθηκε ο κόσμος να διευκολύνουμε τα παιδιά με απλή και εύστοχη διατύπωση, που ν΄ αποτελεί και πρότυπο της δικής τους έκφρασης;

· Ανατολικό ζήτημα
Σελ. 36: Ανατολικό ζήτημα ονομάζεται το διεθνές ζήτημα (> δυσχέρεια στην κατανόηση: η λέξη διεθνής χρησιμοποιείται σήμερα εναλλακρικά με το παγκόσμιος, όχι τόσο με την έννοια «μεταξύ των εθνών») που προέκυψε από τη βαθμιαία υποχώρηση της ισχύος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και την πλήρωση του κενού που προέκυψε απ’ αυτή την υποχώρηση!!! «Πλήρωση του ΚΕΝΟΥ», τι θέλει να πει εδώ ο ποιητής;

· Πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες!!
Σελ.31: «Οι πραγματικότητες της νότιας Ελλάδας διευκόλυναν την ίδρυση ανεξάρτητου και ομοιογενούς εθνικού κράτους των Ελλήνων. Οι πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες της ίδιας περιοχής συνέβαλαν επίσης στη διαμόρφωση του πολιτεύματος που εντέλει επικράτησε».
Προσπερνάμε σιωπηλά την αερολογία του περιεχομένου, και πάμε α) στην έκφραση : ο όρος «πραγματικότητες» είναι απολύτως γενικός και αόριστος, και ιδιαίτερα στον …πληθυντικό αριθμό, δίπλα σε μια γενική κτητική!! β) στη δομή: αυτή η φράση, μαζί με την αναφορά στη Μεγάλη Ιδέα και στις εσφαλμένες απόψεις που υποστηρίζουν μερικοί για το Ρήγα, ΠΑΡΕΜΒΑΛΛΕΤΑΙ στο ελλιπές κείμενο για την Α΄ Εθνοσυνέλευση!!

… Και εις άλλα με υγεία!!

*Βλ. και το άρθρο του κ. Φ.Βώρου "Μερικές επισημάνσεις δυσερμήνευτων ατελειών του σχολικού βιβλίου ιστορίας", Β, 3.

Χριστίνα Παπαγγελή

Τέσσερις αφελείς απορίες

αφελής απορία 1η
Ο Σουλτάνος έκρινε πως ο Πατριάρχης δεν ήταν ξένος προς την επανάσταση των Ελλήνων και ότι δε χρησιμοποίησε την εξουσία του να συγκρατήσει τους Έλληνες. (...) Η σκληρή και αναιτιολόγητη αντίδραση του σουλτάνου εναντίον της θεσμοθετημένης ηγεσίας του έθνους ...(σελ. 24)

Διατύπωση Πυθίας: Ήταν ξένος προς την επανάσταση ο Πατριάρχης ή όχι; όφειλε να συγκρατήσει του Έλληνες ώστε να μην επαναστατήσουν και γιατί; Η αντίδραση του σουλτάνου χαρακτηρίζεται αναιτιολόγητη γιατί πράγματι ο Πατριάρχης ήταν ξένος προς την Επανάσταση; ή γιατί δεν όφειλε να τους συγκρατήσει; Πώς ο Πατριάρχης αποτελούσε θεσμοθετημένη ηγεσία στην Οθωμανική αυτοκρατορία, από ποιον αντλούσε μια τέτοια θέση; Τελικά, ο Πατριάρχης αποτελούσε θεσμό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας;

αφελής απορία 2η
Ως θεσμοθετημένοι ηγέτες και υπεύθυνοι για τη νομιμοφροσύνη των Ελλήνων υπηκόων του σουλτάνου, οι πρόκριτοι, οι ιεράρχες και οι καπετάνιοι ... έκριναν δε ότι ήταν απαραίτητη η προβολή της επανάστασης ως εξέγερσης συνετών νοικοκυραίων, όχι ριζοσπαστών που στρέφονταν κατά των νόμιμων ηγεμόνων τους. (σελ. 25-26)

Κι άλλος χρησμός: Πάλι οι θεσμοθετημένοι ηγέτες. Αλλά και επιπλέον απορίες. Ποιοι είναι οι καπετάνιοι; οι ιδιοκτήτες των καραβιών – εφοπλιστές των νησιών; ή οι γνωστοί ως καπεταναίοι / κλεφτοκαπεταναίοι; Πάλι αυτοί έκριναν, όπως έκρινε και πριν ο σουλτάνος (ο ιστοριογράφος τι κρίνει;) Πώς συνταιριάζουν επανάσταση και συνετοί νοικοκυραίοι; Μήπως επειδή το έκριναν οι θεσμοθετημένοι ηγέτες; ποιοι είναι οι νόμιμοι ηγεμόνες των εξεγερμένων συνετών νοικοκυραίων; που αν ήταν ριζοσπάστες, που μπορεί και να ήταν αλλά δεν έπρεπε να προβληθούν ως τέτοιοι, θα στρέφονταν, που μπορεί και να στράφηκαν, εναντίον τους αλλά δεν έπρεπε να προβληθεί ότι στράφηκαν; Εν τέλει θέλει να πει κάτι που δε λέει;

αφελής απορία 3η
Να υποθέσω ότι ο πίνακας που απεικονίζει το ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου και η εκτενής λεζάντα του (σελ. 37) αποτελεί συνοδευτικό στοιχείο για το συνοδευτικό πίνακα των κυριότερων εθνικών γεγονότων της πεντηκονταετίας 1830-1881(σελ. 36); Πουθενά στην αφήγηση δεν αναφέρεται η Μονή Αρκαδίου.

αφελής απορία 4η
Το Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο (ιδρύθηκε το 1837) έδωσε στον τόπο μια εγχώρια πολιτική ηγεσία και διανόηση που μπορούσε να αναμετρηθεί επάξια με ηγεσίες ισχυρότερων και παλαιότερων χωρών. (Διαβάζοντας τις σελίδες 36-37 αναρωτήθηκα μήπως φταίω εγώ που δεν καταλαβαίνω, τις ξαναδιάβασα, είναι ό,τι πιο κακογραμμένο μπορεί να φανταστεί κανείς!) Στη διανόηση αυτής της εποχής ανήκει ο κορυφαίος εθνικός ιστοριογράφος Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, ο οποίος υπήρξε από τους βασικότερους αρχιτέκτονες του σύγχρονου ελληνικού έθνους, θεμελιώνοντας την πολιτιστική συνέχεια του έθνους στο χώρο και στο χρόνο, με αδιάσειστο επιχείρημα την αδιάλειπτη συνέχεια της ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού. (σελ. 37)

Μόνο κάτι να ρωτήσω: ποια είναι τα κριτήρια του έθνους και της εθνικής ταυτότητας για την επιστήμη της ιστορίας; Υπάρχει μία αποδεκτή συμφωνία; Οι ελληνόγλωσσοι των παροικιών ήταν Έλληνες; Οι αλλόγλωσσοι (π.χ. Σουλιώτες) του ελλαδικού χώρου ήταν Έλληνες; Ο αυτοπροσδιορισμός υπάρχει ως κριτήριο εθνικής ταυτότητας; Το έθνος σχεδιάζεται; κατασκευάζεται όπως, ας πούμε, ένα κτίριο; (Φαντάζομαι ωστόσο ότι η αναφορά στον Παπαρρηγόπουλο γίνεται σε αντιπαράθεση με τον Φαλλμεράυερ, ο οποίος δεν αναφέρεται.)
Και τέλος θα μπορούσα τώρα, αφού ξέρω τον αρχιτέκτονα, να μάθω και το μηχανικό και κυρίως τον εργολάβο του σύγχρονου ελληνικού έθνους; Ποιοι είναι οι εργολάβοι του έθνους;

Βασίλης Συμεωνίδης

Τρεις αντιφάσεις

αντίφαση 1η
Στη σελίδα 22 παρατίθεται χάρτης με τίτλο «χάρτης της Ελληνικής Επανάστασης». Στο υπόμνημα που τον συνοδεύει διευκρινίζονται οι περιοχές που επαναστάτησαν το 1821-1822. Σε αυτόν απουσιάζουν η Σάμος και τα Δωδεκάνησα. Στη σελίδα 23 υπάρχει παράθεση περιοχών που επαναστάτησαν. Η Σάμος που δεν υπάρχει στο χάρτη αναφέρεται ρητά. Επίσης απουσιάζει η Κάσος που στη σελίδα 29 αναφέρεται η καταστροφή της το 1924.
Σχόλιο: Η αφήγηση αναφέρει λεπτομερείς πληροφορίες, αδικαιολόγητες για ένα συνοπτικό σχολικό εγχειρίδιο. Ο χάρτης δίνει μία στρεβλή εικόνα της περιοχής και της επανάστασης. Επίσης να επισημανθεί ότι δεν υπάρχει χάρτης που να συνοδεύει και διευκρινίζει την επανάσταση στις ηγεμονίες που αναφέρεται στο ίδιο κεφάλαιο (σελ.17-23)

αντίφαση 2η
Στη σελίδα 36 αναφέρεται η επανάσταση της 3ης Σεπτέμβρη 1843 και η παραχώρηση Συντάγματος. Ήταν η αφετηρία του κοινοβουλευτικού βίου της χώρας. Στη σελίδα 37 και στο ίδιο ύψος αναφέρεται: Ανεξάρτητη και κοινοβουλευτική, η Ελλάδα της εποχής (1830-1881) ...
Σχόλιο: Προφανώς η σύγχυση στο μυαλό του αναγνώστη που θέλει να μάθει ιστορία από το σχολικό εγχειρίδιο είναι αναπόφευκτη. Οι όροι Σύνταγμα, Ανεξαρτησία, Κοινοβουλευτισμός τριγυρίζουν ασαφείς στη σκέψη του.
Επίσης να επισημανθεί ότι σύμφωνα με το βιβλίο και την ενότητα για την επανάσταση της 3ης Σεπτέμβρη έχουμε τη δυσαρέσκεια ορισμένων κύκλων για τον Όθωνα. Ποιοι είναι οι ορισμένοι κύκλοι; Διευκρινίζεται στη συνέχεια της αφήγησης (σελ. 35) Πολλοί από τους παλαιούς άρχοντες ... συμμαχούν με φιλελεύθερους πολιτικούς και διανοούμενους ... στους οποίους προστίθενται συντηρητικοί κύκλοι της Εκκλησίας της Ελλάδος. Τα ετερόκλητα αυτά στοιχεία υποχρέωσαν τον Όθωνα να συγκαλέσει εθνοσυνέλευση και να παραχωρήσει Σύνταγμα. Ούτε λόγος για το ρόλο των μεγάλων δυνάμεων, των κομμάτων, τη γενική δυσαρέσκεια, τη συμμετοχή του κόσμου στην επανάσταση της 3ης Σεπτέμβρη.

αντίφαση 3η
Στη σελίδα 36 γράφει: Το Σύνταγμα του 1844, ένα από τα πιο φιλελεύθερα Συντάγματα της εποχής, δεν κατοχύρωνε την λαϊκή κυριαρχία, επειδή δεν υπήρχαν σταθεροί πολιτικοί σχηματισμοί, για να εξασφαλίσουν την άσκηση εξουσίας από την πλειοψηφία του κοινοβουλίου.
Σχόλιο: Μα νομίζω ότι για να υπάρξουν πολιτικοί σχηματισμοί σταθεροί, για να υπάρξει κοινοβούλιο και άσκηση εξουσίας από την πλειοψηφία του, ΠΡΕΠΕΙ ΠΡΩΤΑ να κατοχυρωθούν συνταγματικά. Είναι δυνατόν να προϋπάρχουν; Μήπως θεωρεί τη συνέπεια ως αιτία; Μάλλον μια λογική διατύπωση θα ήταν: δεν κατοχύρωνε την λαϊκή κυριαρχία, και συνεπώς δε δημιουργήθηκαν σταθεροί πολιτικοί σχηματισμοί, για να εξασφαλίσουν την άσκηση εξουσίας από την πλειοψηφία του κοινοβουλίου.

Βασίλης Συμεωνίδης

Ο πολιτικός Ιωάννης Μεταξάς

Τι λέει:
Σχολικό βιβλίο, λεζάντα στη φωτογραφία του Μεταξά (σελ. 107)
Ο Ιωάννης Μεταξάς (1871­1941) επέβαλε δικτατορικό καθεστώς την 4η Αυγούστου του 1936, επηρεασμένος από τα φασιστικό καθεστώτα και με τη συναίνεση του Βασιλιά Γεωργίου του Β'. Σε διεθνές επίπεδο, προσέδεσε την Ελλάδα στο άρμα της φιλοαγγλικής επιρροής και ηγήθηκε της ελληνικής αντίστασης στην ιταλική εισβολή έως το θάνατό του, τον Ιανουάριο του 1941.

Σχολικό βιβλίο, αφήγηση (σελ. 119)
Ο Ιωάννης Μεταξάς απέρριψε την ιταμή αξίωση: η Ελλάδα θα υπεράσπιζε, έστω και με τα όπλα, τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η αντίδραση του Έλληνα πρωθυπουργού θα συνοψιστεί έκτοτε στη λέξη «Όχι».

Σχολικό βιβλίο, πηγή (σελ. 118-119)
η αφήγηση του Γκράτσι για την επίδοση του τελεσιγράφου ( ... Ο φρουρός άρχισε να χτυπά ένα ηλεκτρικό κουδούνι ... επιτέλους το κουδούνισμα ξύπνησε τον ίδιο τον Μεταξά... Ο Μεταξάς είχε φορέσει μία σκούρη μάλλινη ρόμπα, από το γιακά της οποίας φαινόταν ένα μετριότατο βαμβακερό νυχτικό ... Τα χέρια που κρατούσαν το χαρτί έτρεμαν ελαφρά ... έβλεπα τα μάτια να βουρκώνουν ...)
Εμανουέλε Γκράτσι, Η αρχή του τέλους, Εστία, σελ. 284-285)

Τι δε λέει:

1. Ο Μεταξάς σ’ όλη τη διάρκεια της στρατιωτικής και πολιτικής του σταδιοδρομίας ήταν οπαδός αυταρχικών μεθόδων και συστημάτων, ότι η απέχθειά του προς τη Δημοκρατία ενισχύθηκε με τη θητεία του στον κοινοβουλευτισμό. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ.380)

2. Κατ’ ουσίαν υπήρξε ένας τυχοδιώκτης. Αφοσιώνεται στον Κωνσταντίνο του οποίου τις ικανότητες δεν εκτιμά. Γίνεται υπασπιστής του Βενιζέλου, κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών, προς τον οποίο όμως έχει δυσπιστία. Φτάνει ως την Αρχηγία του Επιτελείου το 1915. Δημιουργεί το παραστρατιωτικό σώμα των Επίστρατων (1916) και συγκρούεται με το Βενιζέλο. Μετά την απομάκρυνση του Κωνσταντίνου από τους συμμάχους, τον Ιούνιο 1917 μαζί με άλλους επίλεκτους φιλοβασιλικούς εξορίζεται στην Κορσική. Καταδικάζεται σε θάνατο για τη συμμετοχή του στα γεγονότα του Νοεμβρίου 1916. Επιστρέφει στην Αθήνα μετά την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές Νοεμβρίου 1920. Παραγκωνίζεται από το Δ. Γούναρη. Διαφωνεί με τη Μικρασιατική εκστρατεία και αφοσιώνεται στην πολιτική. Συμμετέχει στο κίνημα 1923 και μετά την αποτυχία του καταδικάζεται για δεύτερη φορά σε θάνατο. Το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων συμμετέχει στην Οικουμενική Κυβέρνηση Αλέξανδρου Ζαΐμη και το Δεκέμβρη 1926 ο Μεταξάς γίνεται υπουργός Συγκοινωνιών. Συνάπτει μεγάλες συμβάσεις για τις οποίες αμφισβητείται η ανιδιοτέλειά του (Το 1927 φτιάχνει και καινούργιο σπίτι). Συμμετέχει σε κυβέρνηση Συνασπισμού. Συνεργάζεται με τον στρατηγό Πλαστήρα. Στις εκλογές Αυγούστου 1928 νικά ο Βενιζέλος ενώ ο Μεταξάς ηττάται και προσωπικά στην Κεφαλλονιά, αποφασίζει να εγκαταλείψει την πολιτική. Το 1931 ο Βενιζέλος τον απαλλάσσει από τις κατηγορίες για το διάστημα που υπήρξε υπουργός Συγκοινωνιών. Το 1932 συμμετέχει στις εκλογές του Σεπτεμβρίου, στρέφεται προσωπικά εναντίον του Ελ. Βενιζέλου. Το 1934 συμφωνεί με το Βενιζέλο για την υπογραφή του βαλκανικού συμφώνου. Πίσω από τις πλάτες του Π. Τσαλδάρη Μεταξάς και Κονδύλης δυσπιστώντας μεταξύ τους σχεδιάζουν δικτατορία. Συμμετέχει στην καταστολή του κινήματος 1ης Μαρτίου 1935. 25 Νοεμβρίου 1935 επιστρέφει ο Γεώργιος που δέχεται και παρασημοφορεί το Μεταξά. Ιανουάριος 1936, πεθαίνει ο Κονδύλης, Μάρτιος 1936, πεθαίνει ο Βενιζέλος – ο Μεταξάς είναι αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Δεμερτζή και Υπουργός Στρατιωτικών. Απρίλιος 1936, πεθαίνει ο Δεμερτζής και ο Μεταξάς γίνεται πρωθυπουργός. Μάϊος 1936, πεθαίνει ο Τσαλδάρης. Αιματηρά γεγονότα στη Θεσσαλονίκη αλλά και σε άλλες πόλεις όπως ο Βόλος. Προκήρυξη πανελλαδικής απεργίας για 5 Αυγούστου 1936. 4 Αυγούστου 1936, Βασιλικά Διατάγματα α) «περί διαλύσεως της Γ΄ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων» και β) περί αναστολής των διατάξεων των άρθρων 5, 6, 10, 11, 12, 14, 20, και 95 του Συντάγματος καθ’ όλην την χώραν».
(Επιλογή από το βιογραφικό σημείωμα του Χρ. Χρηστίδη στην έκδοση των ημερολογίων του Ιωάννη Μεταξά.)

3. Ο Μεταξάς, όταν κλήθηκε ως στρατιωτικός να πάει στο μέτωπο της Μικράς Ασίας, αρνήθηκε επειδή έκρινε ότι η εκστρατεία θα οδηγούσε στην καταστροφή! Προφανώς 20 χρόνια μετά δεν είχε πρόβλημα να ηγηθεί ενός πολέμου στον οποίο δε συμμετείχε και δεν υπήρχε κίνδυνος να σκοτωθεί ο ίδιος.

4. Και ένα ανέκδοτο: θαυμάζουμε τον Μεταξά που είπε το «όχι» γιατί είναι ο μόνος που ήθελε να πει «ναι».

Συμπέρασμα: Μάλλον επιχειρείται μονόπλευρη παρουσίαση και εξωραϊσμός του Μεταξά και της δικτατορίας του. Η ιστορία ξαναγράφεται επιλεκτικά για να υπηρετήσει νέες σκοπιμότητες. Το βιβλίο θα μπορούσε να είναι συνοπτικότερο και πληρέστερο.

Μπορείτε να βρείτε το σχολικό βιβλίο στο site του παιδαγωγικού ινστιτούτου. http://www.pi-schools.gr/lessons/history/

Βασίλης Συμεωνίδης

η οικονομική πολιτική της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου

Τι λέει:
Σχολικό βιβλίο, αφήγηση (σελ. 108)
Υπό τις συνθήκες αυτές η Ελλάδα θα αποφύγει ενσυνείδητα -μόνη κατά την περίοδο αυτή μεταξύ των κρατών της Ανατολικής Ευρώπης- τον ασφυκτικό οικονομικό και, κατ' επέκταση, πολιτικό εναγκαλισμό της χιτλερικής Γερμανίας.

Τι δε λέει:

1. Για τις οικονομικές σχέσεις με τη Γερμανία: το ελληνογερμανικό κλήριγκ που εφοδίασε τη Γερμανία με σιδηρομετάλλευμα απαραίτητο για την πολεμική προετοιμασία της. (Λιναρδάτος)

2. Την περίοδο 1930-1938 η γερμανική οικονομική διείσδυση στην Ελλάδα αυξήθηκε σημαντικά. Το 1938 η Γερμανία αγόρασε το 40% των ελληνικών καπνών. (Φοίβος Οικονομίδης, Ιστορικά, 3 Αυγούστου 2000)

3. Έχουμε τη «γερμανοποίηση» της Ελλάδας σε επίπεδο καθεστώτος και εξαιτίας των εμπορικών συναλλαγών. Οι εξαγωγές της χώρας στη Γερμανία ήταν 3 ½ φορές περισσότερες απ’ ότι στη Αγγλία και οι εισαγωγές διπλάσιες. Η Αγγλία βέβαια παραμένει κυριότερη πιστώτρια της χώρας και προτιμά τη διείσδυση με τη μορφή εταιριών. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 398) Ενδιαφέρον για τις «οικονομικές» δραστηριότητες του καθεστώτος έχει και η κρυφή ενίσχυση του καθεστώτος του Φράνκο με γερμανικά αεροπλάνα που συναρμολογούνται στο καλυκοποιείο του Μποδοσάκη. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 399)

4. Για τα οικονομικά σκάνδαλα. Παράδειγμα το δάνειο από τη χιτλερική Γερμανία που οδήγησε στην παραίτηση του πρώτου υπουργού οικονομικών του Μεταξά, Κ. Ζαβιτσιάνου επειδή έκανε σχετικές δηλώσεις. Παράδειγμα δεύτερο ο «Έρανος υπέρ Αεροπορίας», φράση συνώνυμη με την κατάχρηση δημόσιου χρήματος, χρήματα που συγκεντρώθηκαν για την αγορά αεροσκαφών βρέθηκαν στα θυλάκια στελεχών και φίλων του Μεταξά. (Βουρνάς).

Συμπέρασμα: Μάλλον επιχειρείται μονόπλευρη παρουσίαση και εξωραϊσμός του Μεταξά και της δικτατορίας του. Η ιστορία ξαναγράφεται επιλεκτικά για να υπηρετήσει νέες σκοπιμότητες. Το βιβλίο θα μπορούσε να είναι συνοπτικότερο και πληρέστερο.

Μπορείτε να βρείτε το σχολικό βιβλίο στο site του παιδαγωγικού ινστιτούτου. http://www.pi-schools.gr/lessons/history/

Βασίλης Συμεωνίδης

η πολιτική του Μεταξά και της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου,

Τι λέει:
Σχολικό βιβλίο, αφήγηση (σελ. 108)
Όταν, το 1936, ανέλαβε ο Μεταξάς τη διακυβέρνηση της χώρας, η πιθανότητα μιας πανευρωπαϊκής σύρραξης είχε ενισχυθεί και τα διλήμματα σχετικά με τον διπλωματικό προσανατολισμό της Ελλάδας ήταν μεγαλύτερα.

Σχολικό βιβλίο, παράθεμα (σελ. 119-120)
(... ο Βρετανός πρεσβευτής ρώτησε αν οι Έλληνες δεν θα θεωρούσαν ότι, μετά την ήττα της Ιταλίας, δεν ήταν σκόπιμη ένοπλη αναμέτρηση με τη Γερμανία· για να πάρει την απάντηση: «Μπορείτε ν’ αφήσετε σ’ εμένα αυτή την ευθύνη.)
Ιωάννης Κολιόπουλος, Η δικτατορία του Μεταξά και ο πόλεμος του ’40, Βάνιας, σελ. 230-231)

Τι δε λέει:

1. Για τον προσανατολισμό της Ελλάδας καθοριστική υπήρξε η πολιτική των Άγγλων. Οι συναισθηματικές και ιδεολογικές κλίσεις του Μεταξά (που ήταν γερμανόφιλος από την εποχή που εκπαιδεύονταν στην στρατιωτική ακαδημία Βερολίνου) αντίθετα με τις δεσμεύσεις του Βασιλιά προς την Αγγλία, οι εμπορικές συναλλαγές και οι εξελίξεις στα Βαλκάνια οδήγησαν προς την αντιφατική προσέγγιση στον αγγλικό και γερμανικό παράγοντα. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 397)

2. Ο Μεταξάς υπήρξε φιλικός προς την Αγγλία όπως και ο αγγλόφιλος Γεώργιος υπήρξε φιλικός προς το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, ο Μεταξάς μειονεκτούσε έναντι του Γεωργίου που είχε τη στήριξη του στρατού και της βρετανικής κυβέρνησης (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 397). Για τους Άγγλους, αρχικά η Ελλάδα ήταν περισσότερο χρήσιμη ως ουδέτερη χώρα (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 403). Τον Ιανουάριο 1940 συνδέθηκε άμεσα και ουσιαστικά με την πολεμική προσπάθεια της Αγγλίας. Τυπικά παρέμενε ουδέτερη. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 408) Το «όχι» είχε ειπωθεί ήδη πριν το ιταλικό τελεσίγραφο και είχε ειπωθεί ως «ναι» στην Αγγλία.

3. Σχετικά με το παράθεμα έχουμε τεκμηρίωση της ιστορικής αφήγησης με αναφορά σε κείμενο που περιέχει το σιβυλλικό απόσπασμα ενός εκ των συγγραφέων. Τεκμηριώνουμε τις απόψεις μας με αναφορά στον εαυτό μας! (Με όλο το σεβασμό προς τον Ιωάννη Κολιόπουλο που συμμετείχε και στη συγγραφή της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους)

Συμπέρασμα: Μάλλον επιχειρείται μονόπλευρη παρουσίαση και εξωραϊσμός του Μεταξά και της δικτατορίας του. Η ιστορία ξαναγράφεται επιλεκτικά για να υπηρετήσει νέες σκοπιμότητες. Και αυτό με άκομψο τρόπο, το όνομα του Μανιαδάκη, υφυπουργού Ασφαλείας του Μεταξά, το όνομα του Νικολούδη, υφυπουργού Τύπου (προπαγάνδας) και Τουρισμού! δύσκολα θα ξεχαστούν. Το βιβλίο θα μπορούσε να είναι συνοπτικότερο και πληρέστερο.

Μπορείτε να βρείτε το σχολικό βιβλίο στο site του παιδαγωγικού ινστιτούτου. http://www.pi-schools.gr/lessons/history/

Βασίλης Συμεωνίδης

η κοινωνική ασφάλιση, το ΙΚΑ και η 4η Αυγούστου

Τι λέει:
Σχολικό βιβλίο, αφήγηση (σελ. 107)
Η λήψη, για πρώτη φορά, σοβαρών μέτρων στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης -όπως ιδιαίτερα η σύσταση του ΙΚΑ, το 1937- προσφερόταν για να αμβλύνει την κοινωνική αντίδραση, χωρίς όμως να μπορέσει να την εξαλείψει.

Τι δε λέει:

1. Η ίδρυση του ΙΚΑ είχε συσταθεί ήδη από το 1934 και υπήρξε αίτημα μαχητικών διεκδικήσεων των εργαζομένων (Λιναρδάτος). ...συσταθέν δυνάμει του Ν. 6298/1934, πρώτος διοικητής υπήρξε ο Κανελλόπουλος Παναγιώτης 1934 – 1935. (επίσημο site του ΙΚΑ.)

2. Το 1934 ψηφίστηκε ο βασικός νόμος 6298/1934 «Περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων». Την ίδια περίοδο προωθήθηκαν επίσης νομοθετικά μέτρα για την ίδρυση φορέων κύριας ασφάλισης, όπως του Ταμείου Ασφαλίσεως Εμπόρων (ΤΑΕ) και του Ταμείου Επαγγελματιών και Βιοτεχνών (ΤΕΒΕ), που άρχισαν να λειτουργούν το 1940.
Το 1935 καθιερώθηκε η υποχρεωτική ασφάλιση όλων των μισθωτών στο Ίδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΙΚΑ), που αποτέλεσε το γενικό φορέα κοινωνικής ασφάλισης των μισθωτών. Η λειτουργία του ΙΚΑ άρχισε την 1.1.1937, αλλά η χορήγηση παροχών ρυθμίστηκε το 1951 με τον Αναγκαστικό Νόμο 1846/51, ο οποίος με τις διαδοχικές του τροποποιήσεις συνθέτει και το ισχύον θεσμικό πλαίσιο του φορέα. (Γενική Γραμματεία Κοινωνικών Ασφαλίσεων, http://www.ggka.gr/asfalistikokefI.htm#_Toc26957680)

3. Βασιζόταν σε νομοσχέδια των τελευταίων κυβερνήσεων της αβασίλευτης δημοκρατίας, δε χρηματοδοτούνταν και η ασφάλιση γινόταν με πολύ αργό ρυθμό (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 390). Προφανώς τα χρήματα διοχετεύονταν αφειδώς στην ΕΟΝ, πώς να περισσέψουν για το ΙΚΑ;

Συμπέρασμα: Μάλλον επιχειρείται μονόπλευρη παρουσίαση και εξωραϊσμός του Μεταξά και της δικτατορίας του. Η ιστορία ξαναγράφεται επιλεκτικά για να υπηρετήσει νέες σκοπιμότητες. Το βιβλίο θα μπορούσε να είναι συνοπτικότερο και πληρέστερο.

Μπορείτε να βρείτε το σχολικό βιβλίο στο site του παιδαγωγικού ινστιτούτου. http://www.pi-schools.gr/lessons/history/

Βασίλης Συμεωνίδης

εγκαθίδρυση και επικράτηση της δικτατορίας Μεταξά

Τι λέει:
Σχολικό βιβλίο, αφήγηση (σελ. 106-107).
...εγκαθίδρυση -με συνέργεια του βασιλιά- του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου 1936. Ο Ιωάννης Μεταξάς θα καταλύσει τους δημοκρατικούς θεσμούς και θα κυβερνήσει έκτοτε, ως δικτάτορας, μέχρι τον θάνατό του. Η ελληνική κοινή γνώμη, εμποτισμένη στην πλειονότητά της από αρχές φιλελεύθερες, υπήρξε οπωσδήποτε αντίθετη στην ιδεολογία του αυταρχικού καθεστώτος. Η επικράτηση εντούτοις παρόμοιας υφής αυταρχικών καθεστώτων στο μεγαλύτερο τμήμα της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης και η ισχνότητα των μέσων στήριξης -εσωτερικών και εξωτερικών- μιας ενδεχόμενης αντίδρασης, σε συνδυασμό και με τον θάνατο των σημαντικότερων πολιτικών ηγετών της περιόδου μεταξύ των δύο πολέμων (Βενιζέλου, Τσαλδάρη, Παπαναστασίου και Μιχαλακόπουλου.)... συντέλεσαν ώστε η αντίθεση αυτή να μην οδηγήσει στην πτώση της δικτατορίας.

Τι δε λέει:

1. Ούτε κουβέντα για το Μάη 1936 στη Θεσσαλονίκη και τους δώδεκα νεκρούς διαδηλωτές εργάτες από σφαίρες των χωροφυλάκων που έστειλε η κυβέρνηση Μεταξά. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 378) Σύμφωνα με το Βρετανό πρέσβη ο κομμουνιστικός κίνδυνος ήταν πρόσχημα του Μεταξά για την κατάληψη της εξουσίας. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ.380)

2. Για τα βασανιστήρια: ρετσινόλαδο, πάγος, τράβηγμα νυχιών με τσιμπίδα, σιδερένιο στεφάνι που σφίγγει σταδιακά το κεφάλι, φάλαγγα. (Βουρνάς)

3. Για τις συλλήψεις, εξορίσεις και φυλακίσεις. Ξεχνάει τον Αϊ Στράτη, τη Γαύδο και πλήθος άλλων νησιών που είχαν γίνει τόποι εξορίας, ξεχνάει την Ακροναυπλία, φυλακή για όσους θεωρούνταν κομμουνιστές αλλά και πολλούς άλλους που δεν ταυτίστηκαν με το καθεστώς. Οι διώξεις από το καθεστώς Μεταξά αφορούν πλήθος πολιτών, Αλ. Σβώλος, Δ. Γληνός, Α. Μιχαλακόπουλος, ακόμα και ο Θ. Τσάτσος είναι ονόματα που δείχνουν την έκταση που πήραν οι διώξεις. Ο αριθμός όσων πέρασαν από την Ασφάλεια, όσων εκτοπίστηκαν είναι αδιευκίνιστος επειδή δεν ήταν απαραίτητο να δικαστούν. Υπολογίζονται από 50.000 έως 100.000. Να σημειωθεί ότι, συνολικά στη χώρα, τα μέλη του ΚΚΕ είναι περίπου 15.000. (Βουρνάς, Ιστορικά 3-8-2000, 7 ημέρες Καθημερινής 16-11-2003) Οι εκτοπίσεις και φυλακίσεις ήταν παλαιότερη τακτική του ελληνικού κράτους και κυρίως μετά το Ιδιώνυμο ν. 4229/1929 του Βενιζέλου πήραν περισσότερο πολιτικό χαρακτήρα. Όμως ο αναγκαστικός νόμος 117/18-9-1936 «περί μέτρων προς καταπολέμησιν του κομμουνισμού και των εκ τούτου συνεπειών» ήταν ένας σκληρός νόμος χωρίς προηγούμενο στα ελληνικά χρονικά. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 484)

4. Για αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου όπως για παράδειγμα η διαμαρτυρία των Θ. Σοφούλη, Γ. Καφαντάρη, Τζ. Θεοτόκη: «Η 4η Αυγούστου... αποτελεί το μελανώτερο σημείο της νεωτέρας ημών ιστορίας... Το σημερινό μας πολίτευμα, εάν δύναται να ονομασθεί πολίτευμα, είναι και καλείται Τρομοκρατία.... Διά της Τρομοκρατίας υφίσταται το σημερινόν καθεστώς.... Αι αυθαίρετοι συλλήψεις και φυλακίσεις, αι αθρόαι εκτοπίσεις, αι μάλλον απάνθρωποι κακοποιήσεις είναι συνήθη του καθημερινού βίου φαινόμενα. (Ιστορικά, 3-8-2000)

5. Ενδεικτικά μία ερμηνεία της φράσης θα καταλύσει τους δημοκρατικούς θεσμούς ώστε να γίνει σαφέστερη. Ας δούμε τι εννοεί: «περί αναστολής των διατάξεων άρθρων του Συντάγματος καθ’ όλην την χώραν.»: 5 ουδείς συλλαμβάνεται ... ανευ ητιολογημένου δικαστικού εντάλματος, 6 ανακοπή προφυλακίσεως επί πολιτικών εγκλημάτων, 10 δικαίωμα συνέρχεσθαι, 11 δικαίωμα συνεταιρίζεσθαι, 12 άσυλο κατοικίας, 14 ελευθερία τύπου, 20 απόρρητο επιστολών, και 95 εκδίκαση πολιτικών εγκλημάτων από ορκωτά δικαστήρια. (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ.384)

Συμπέρασμα: Μάλλον επιχειρείται μονόπλευρη παρουσίαση και εξωραϊσμός του Μεταξά και της δικτατορίας του. Η ιστορία ξαναγράφεται επιλεκτικά για να υπηρετήσει νέες σκοπιμότητες. Το βιβλίο θα μπορούσε να είναι συνοπτικότερο και πληρέστερο.

Μπορείτε να βρείτε το σχολικό βιβλίο στο site του παιδαγωγικού ινστιτούτου. http://www.pi-schools.gr/lessons/history/

Βασίλης Συμεωνίδης

τα κόμματα, η εκπαίδευση και η 4η Αυγούστου

Τι λέει:
Σχολικό βιβλίο, παράθεμα, (σελ. 107)
Ωστόσο ο Μεταξάς δε δημιούργησε ένα μονοκομματικό κράτος. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου ήταν κατά κύριο λόγο σχετικά ήπιο, πιο κοντά στο ιταλικό -εγώ θα έλεγα στο πορτογαλικό- παρά στο γερμανικό μοντέλο. [...] Το καθεστώς έχτισε σχολεία, εξέτασε και επανεξέτασε προγράμματα κοινωνικής ασφάλισης, από το 1940 υιοθέτησε έναν νέο αστικό κώδικα και ενθάρρυνε την καθιέρωση της δημοτικής.
Παναγιώτης Βατικιώτης, Μια πολιτική βιογραφία του Ιωάννη Μεταξά Ευρασία, Αθήνα 2005, σ. 300-301.

Τι δε λέει:
1. Τα πολιτικά κόμματα τέθηκαν εκτός νόμου (Βουρνάς 408, Άλκης Ρήγος, Ιστορικά, 3 Αυγούστου 2000). Ο Μεταξάς δεν είχε κατορθώσει ποτέ να συμπαρασύρει το λαό όπως ο Μουσολίνι ή ο Χίτλερ. Κάθε κάθοδος του σε εκλογές ήταν απόδειξη της περιφρόνησης που του έδειχνε ο κόσμος.

2. Η δικτατορία Μεταξά διαφέρει από το ιταλικό και γερμανικό μοντέλο όχι γιατί υπήρξε πιο ήπια αλλά γιατί το καθεστώς της 4η Αυγούστου δεν ήταν στρατιωτική δικτατορία, ο στρατός δεν άσκησε εξουσία, παρέμενε στυλοβάτης του καθεστώτος υπό τον έλεγχο του Γεώργιου Β΄. Δεν είχε επιβληθεί από μαζικό κόμμα, ούτε κατόρθωσε να δημιουργήσει τέτοιο κόμμα (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ.382-383) ...υπήρξε στην πράξη ένα αστυνομικό καθεστώς με ολοκληρωτικές και φασιστικές τάσεις, που όμως δε μπόρεσε να αλλοιώσει τη δομή του υφιστάμενου κράτους (Ιστορία Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 383)

3. Κάψιμο βιβλίων. Από τις πρώτες μέρες επιβολής της δικτατορίας οι οπαδοί του Μεταξά καίγαν βιβλία τελετουργικά (όπως οι Ναζί) μπροστά στις στήλες του Ολυμπίου Διός και στα Προπύλαια. Το ίδιο και σε άλλες πόλεις όπως η Αθήνα και ο Πειραιάς. Καλούνται άπαντες οι εθνικόφρονες γονείς της πόλεως Πειραιώς όπως προσέλθουν κομίζοντες μεθ’ εαυτών άπαντα τα κομμουνιστικά διδακτικά βιβλία των σχολείων, ίνα καώσι ομού μετά σειράς κομμουνιστικών εντύπων τη ενεργεία της Εθνικής Φοιτητικής Νεολαίας Πειραιώς. Επιτροπή Εθνικοφρόνων Γονέων Πειραιώς. Απαγορεύονται και καίγονται βιβλία ακόμη και του Καρκαβίτσα και του Παπαδιαμάντη. (Λιναρδάτος)

Για τη διδασκαλία του Επιτάφιου και της Αντιγόνης που όταν διδάσκονταν γινόταν επιλεκτικά χωρίς τα σημεία που δεν άρεσαν στο καθεστώς. (Βουρνάς σελ. 484). Για την επιβολή τελών και επιβαρύνσεων στη μέση και ανώτατη εκπαίδευση απαγορευτικών για τα παιδιά των περισσότερων οικογενειών. Για τον ευτελιστικό ρόλο που επεφύλασσε στη γυναίκα (ο προορισμός διά τον οποίον μορφώνεστε πρέπει να αποβλέπει μόνον εις την οικογένειαν ...η γυναίκα είναι το στολίδι της ζωής του ανθρώπου, κηρύσσει ο ίδιος ο Μεταξάς, προφανώς εννοώντας ότι άλλο είναι η γυναίκα και άλλο ο άνθρωπος). (Λιναρδάτος).
Ο Μεταξάς προς τους φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης: Σας απαγορεύω να έχετε διαφορετικές ιδέες από αυτές του Κράτους. Σας ζητώ όχι μόνο να έχετε τις ίδιες ιδέες, αλλά να πιστεύετε σ’ αυτές και να δουλεύετε γι’ αυτές με ενθουσιασμό. Αν κάποιος από σας έχει διαφορετικές ιδέες, καλύτερα να μείνει αμόρφωτος. (Άλκης Ρήγος, Ιστορικά, 3 Αυγούστου 2000)


Συμπέρασμα: Μάλλον επιχειρείται μονόπλευρη παρουσίαση και εξωραϊσμός του Μεταξά και της δικτατορίας του. Η ιστορία ξαναγράφεται επιλεκτικά για να υπηρετήσει νέες σκοπιμότητες. Το βιβλίο θα μπορούσε να είναι συνοπτικότερο και πληρέστερο.
Μπορείτε να βρείτε το σχολικό βιβλίο στο site του παιδαγωγικού ινστιτούτου. http://www.pi-schools.gr/lessons/history

Βασίλης Συμεωνίδης

Για το νέο βιβλίο ιστορίας γενικής παιδείας της γ΄ λυκείου

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μια σύντομη -κατά το δυνατόν- παρουσίαση των βασικών προβλημάτων του νέου βιβλίου της ιστορίας της Γ΄Λυκείου. Το συνοπτικό αυτό σημείωμα επιδώσαμε στη σύμβουλο φιλολόγων του Ν. Δράμας, με την προσδοκία ότι θα προωθηθεί και στους αρμόδιους φορείς, ώστε να βρεθεί κάποια λύση.


Σχετικά με το καινούριο βιβλίο της ιστορίας που διδάσκεται από φέτος στην Γ΄ Λυκείου, θεωρούμε, μετά από διδακτική εμπειρία τριών περίπου μηνών, ότι πρόκειται για ένα βιβλίο μάλλον προχειρογραμμένο και προβληματικό στη διδασκαλία του.
Τα εμπόδια όπου «σκοντάφτει» κανείς είναι πάρα πολλά. Για να δώσουμε σύντομα μία εικόνα τους θα περιοριστούμε αρχικά και ενδεικτικά στα εξής:

1. Το πρώτο – πρακτικό – ζήτημα είναι η ποσότητα της ορισθείσας (εξεταστέας και διδακτέας) ύλης. Μιλάμε για…180 σελίδες! Υπολογίζοντας πρόχειρα, χρειαζόμαστε 11 μήνες ανελλιπούς φοίτησης (!) για την αποτελεσματική διδασκαλία (με αξιοποίηση πηγών, χαρτών, εποπτικού υλικού, τεστ, με εργασίες και διαγωνίσματα). Αν όμως συνυπολογίσουμε και τα ουσιαστικά προβλήματα που συναντάμε στο σχολικό αυτό εγχειρίδιο, ο απαιτούμενος χρόνος είναι κατά πολύ περισσότερος. Ενδιαφέρουσα σημείωση: η διδακτέα – εξεταστέα ύλη του μαθήματος Ιστορίας Κατεύθυνσης γ΄ λυκείου είναι 91 σελίδες και μάλιστα μικρού σχήματος.

2. Ασαφές παραμένει για μας, τους απλούς διδάσκοντες, το πώς επιλέχτηκαν τα ιστορικά στοιχεία που αξίζει να μνημονευτούν, δυσανάλογη πολλές φορές με τη σημασία τους η έκταση που αφιερώνεται σ’ αυτά. Εξαιρετικά πολλά παραδείγματα από την πρώτη, δοκιμασμένη στις αίθουσες, ενότητα, που αφορά την ελληνική επανάσταση.
Ενδεικτικά, γίνεται εκτενής αναφορά στο ποιος συνόδευε τον Υψηλάντη όταν, μετά τη μάχη στο Δραγατσάνι, πέρασε τα σύνορα στις 15 Ιουνίου συνοδευόμενος από δυο αδέλφια του και τον πιστό του αξιωματικό Γ. Λασσάνη ... (!) - σελ. 21, ή στη μεγάλη φθορά και σύγχυση που προκάλεσαν η ενδυμασία των Σουλιωτών που ήταν παραπλήσια των στρατιωτών του Αλβανού Πασά, όταν τα ξημερώματα της 8ης προς την 9η Αυγούστου όρμησαν ο Μάρκος και οι Σουλιώτες μέσα στο στρατόπεδο του Μουσταφά, στη θέση Κεφαλόβρυσο, κοντά στο Καρπενήσι - σελ.29, κ.α. πολλά !!!
Αντίθετα, θέματα ουσιαστικά όπως οι εμφύλιοι πόλεμοι, τα δάνεια, το έργο του Καποδίστρια καλύπτονται από αναφορές δυο σειρών (σελ. 31-32) ενώ αποσιωπούνται η Β΄ Εθνοσυνέλευση, τα συντάγματα της επανάστασης (εκτός του πρώτου).

3. Αρκετές ατεκμηρίωτες και αμφισβητούμενες κρίσεις παρεμβάλλονται στην αφήγηση, τις περισσότερες φορές άσχετες με τον τίτλο (θέμα) του αντίστοιχου κεφαλαίου. Τρανταχτό παράδειγμα η αναφορά στο Ρήγα, στο κεφαλαίο «Η πολιτική συγκρότηση των Ελλήνων στην επανάσταση» (εμβόλιμα στην αναφορά για την Α΄ …. Εθνοσυνέλευση!):
η Φιλική Εταιρία – όπως και ο πρωτομάρτυρας του έθνους Ρήγας Βελεστινλής στα τέλη του 18ου - αιώνα δεν αποσκοπούσε στην ίδρυση «Βαλκανικής Ομοσπονδίας» όλων των λαών της περιοχής, όπως εσφαλμένα υποστηρίζεται από ορισμένους. ( ...) στόχος ήταν η ίδρυση ελεύθερης ελληνικής πολιτείας, στην οποία θα συμμετείχαν και όλοι οι άλλοι ετερόγλωσσοι χριστιανοί ως Έλληνες πολίτες. (σελ. 31)
Προφανώς ανάμεσα στους ορισμένους είναι οι συγγραφείς του σχολικού βιβλίου που αντικαταστάθηκε. Σε ’κείνο διαβάζουμε:
«Όμως η πολιτική και εθνική δράση του Ρήγα ξεπερνάει πολύ τα όρια ενός απλού διδάσκαλου του γένους. Ο Ρήγας είναι μια παμβαλκανική πολιτική φυσιογνωμία η οποία συνέλαβε το σχέδιο να εξεγείρει όλους τους υπόδουλους λαούς της Βαλκανικής εναντίον του κοινού τυράννου, των Τούρκων. Πρώτος αυτός συνέλαβε την ιδέα μιας παμβαλκανικής ομοσπονδίας, με κυρίαρχο το ελληνικό στοιχείο, που θα αντικαθιστούσε την οθωμανική αυτοκρατορία.» Β. Σκουλάτου, Ν. Δημακοπούλου, Σ. Κόνδη, Ιστορία νεότερη και σύγχρονη, 1789-1909, σελ. 60, εκδ. ΟΕΔΒ).

Ανατρέχουμε σε έργα του ίδιου του Ρήγα για να βρούμε πού αποσκοπούσε.
«Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μ. Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας». Στο συγκεκριμένο έργο περιλαμβάνεται και το «Σύνταγμα». «Άρθρον 1. Η Ελληνική Δημοκρατία είναι μία, με όλον που περιλαμβάνει εις τον κόλπον της διάφορα γένη και θρησκείας· δεν θεωρεί τας διαφοράς των λατρειών με εχθρικό μάτι· είναι αδιαίρετος, μ’ όλον οπού ποταμοί και πελάγη διαχωρίζουν τες επαρχίες της, αι οποίαι είναι ένα συνεσφιγμένον αδιάλυτον σώμα.» «Άρθρον 7. Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου τούτου, χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου, Έλληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένηδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς.»
Επίσης από το Θούριο:
«Στην δόξαν του πολέμου, να τρέξωμεν μαζύ.
Βουλγάροι, κι Αρβανήτες, Αρμένοι και Ρωμιοί,
Αράπιδες, και άσπροι, με μία κοινή ορμή.
Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί»

Ανάλογα παραδείγματα διατρέχουν κατά πως φαίνεται όλο το βιβλίο, αντίθετα με τη συστηματικότητα και «αντικειμενικότητα» που εξαγγέλλεται στο εισαγωγικό σημείωμα: π.χ. η αποδοχή της ηγεσίας της Φιλικής Εταιρείας από τον Αλ. Υψηλάντη ήταν προϊόν …έλλειψης σύνεσης (σελ.17), οι πρόκριτοι ήταν «γνωστοί» ως …δημοκρατικοί (σελ.30), αίτιο της αποικιοκρατίας ήταν το χρέος εξαγωγής (sic) θεσμών, αξιών και …φιλανθρωπίας (σελ.53), στις αποικίες ο δυτικός άνθρωπος κατόρθωσε να εξαλείψει τη … δουλεία (και άλλες «ενδημικές μάστιγες»!!! –σελ.56), και άλλα πολλά…

4. Όσον αφορά τη γλώσσα, διαπιστώνουμε εκφραστική φτώχεια:
Σταχυολογούμε τυχαία:
Επαναλήψεις: π.χ. στη σελ. 13 υπάρχει έξι φορές η λέξη διάκριση - διακριτός, στη σελ. 29 σε διάστημα 7 σειρών επανάληψη της έκφρασης παράτολμο εγχείρημα, στη σελ. 25 σε διάστημα 6 σειρών τέσσερις φορές η λέξη φιλελεύθερος κ.α.
Άπειρα ονοματικά σύνολα με επιθετικούς προσδιορισμούς, αξιολογικά συνήθως, και κατά κανόνα χωρίς τεκμηρίωση: φωτοβόλος φάρος, φυσικοί ηγέτες, πρωτοφανής αγριότητα, ολέθριες συνέπειες (χωρίς να μας λέει ποιες), ανηλεής σφαγή, μαρτυρική χώρα, ιδιότυπο καθεστώς (των παραδουνάβιων ηγεμονιών- δε θα ’πρεπε να μας εξηγήσει τι έκανε το καθεστώς ιδιότυπο;) κλπ. κλπ.
Λέξεις επιδεικτικές, εκτός χρήσης: νεήλυδες (σελ. 30), επιπολάζουσα ληστεία (σελ.34), πλησιόχωρα στρατόπεδα (σελ. 24)
Δραματικές εκφράσεις που κάθε άλλο παρά προσδίδουν αντικειμενικότητα: περίσσεψε ο ηρωισμός, περίσσεψε και η αφροσύνη (σελ. 21), χάραζε η ελευθερία (σελ.21), κλπ.
Και ένα αυτούσιο απόσπασμα: Οι πραγματικότητες της νότιας Ελλάδας διευκόλυναν την ίδρυση ανεξάρτητου και ομοιογενούς εθνικού κράτους των Ελλήνων. Οι πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες της ίδιας περιοχής συνέβαλαν επίσης στη διαμόρφωση του πολιτεύματος που εντέλει επικράτησε. (σελ.31)
Συμπέρασμα: Πέρα από το ότι δυσχεραίνει τη διδασκαλία, η γλώσσα αυτή σίγουρα δεν αποτελεί πρότυπο για μαθητές.

5. Τα προβλήματα στη δομή είναι πάρα πολλά (ανακολουθία τίτλου και στοιχείων του περιεχομένου, άχρηστες λεπτομέρειες, δυσαναλογία στην ανάπτυξη και παρουσίαση των θεμάτων, άσχετες παρεμβολές). Επίσης, οι ερωτήσεις που συνοδεύουν τα επί μέρους κεφάλαια προϋποθέτουν, πολλές φορές, για την απάντησή τους, πληροφορίες που δεν υπάρχουν στο βιβλίο.

Όλες αυτές οι δυσκολίες επαυξάνονται λόγω της ανυπαρξίας χαρτών (όταν υπάρχουν, είναι ελλιπείς ή μη χρηστικοί), της απουσίας πολύπλευρων πηγών και πλούσιας βιβλιογραφίας .
Αναγκαζόμαστε να καταφύγουμε σε σχεδιαγράμματα και αναδιατυπώσεις, καταργώντας το βιβλίο. Είναι ενδεικτικό άλλωστε, ότι κανένας μαθητής στα τέσσερα Γενικά Λύκεια της Δράμας δεν επιθυμεί, μέχρι στιγμής, να εξεταστεί στο μάθημα, πράγμα πρωτοφανές.

Επιθυμούμε να βρεθεί κάποια λύση.

Παπαγγελή Χριστίνα 3ο Λύκειο Δράμας
Ευδωρίδου Μαρία 4ο Λύκειο Δράμας
Συμεωνίδης Βασίλης 3ο Λύκειο Δράμας
Λιάρου Βαΐα 1ο Λύκειο Δράμας
Βάντση Κατερίνα 1ο Λύκειο Ελευθερίου – Κορδελιού