Τετάρτη, 5 Δεκεμβρίου 2007

Για το νέο βιβλίο ιστορίας γενικής παιδείας της γ΄ λυκείου

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί μια σύντομη -κατά το δυνατόν- παρουσίαση των βασικών προβλημάτων του νέου βιβλίου της ιστορίας της Γ΄Λυκείου. Το συνοπτικό αυτό σημείωμα επιδώσαμε στη σύμβουλο φιλολόγων του Ν. Δράμας, με την προσδοκία ότι θα προωθηθεί και στους αρμόδιους φορείς, ώστε να βρεθεί κάποια λύση.


Σχετικά με το καινούριο βιβλίο της ιστορίας που διδάσκεται από φέτος στην Γ΄ Λυκείου, θεωρούμε, μετά από διδακτική εμπειρία τριών περίπου μηνών, ότι πρόκειται για ένα βιβλίο μάλλον προχειρογραμμένο και προβληματικό στη διδασκαλία του.
Τα εμπόδια όπου «σκοντάφτει» κανείς είναι πάρα πολλά. Για να δώσουμε σύντομα μία εικόνα τους θα περιοριστούμε αρχικά και ενδεικτικά στα εξής:

1. Το πρώτο – πρακτικό – ζήτημα είναι η ποσότητα της ορισθείσας (εξεταστέας και διδακτέας) ύλης. Μιλάμε για…180 σελίδες! Υπολογίζοντας πρόχειρα, χρειαζόμαστε 11 μήνες ανελλιπούς φοίτησης (!) για την αποτελεσματική διδασκαλία (με αξιοποίηση πηγών, χαρτών, εποπτικού υλικού, τεστ, με εργασίες και διαγωνίσματα). Αν όμως συνυπολογίσουμε και τα ουσιαστικά προβλήματα που συναντάμε στο σχολικό αυτό εγχειρίδιο, ο απαιτούμενος χρόνος είναι κατά πολύ περισσότερος. Ενδιαφέρουσα σημείωση: η διδακτέα – εξεταστέα ύλη του μαθήματος Ιστορίας Κατεύθυνσης γ΄ λυκείου είναι 91 σελίδες και μάλιστα μικρού σχήματος.

2. Ασαφές παραμένει για μας, τους απλούς διδάσκοντες, το πώς επιλέχτηκαν τα ιστορικά στοιχεία που αξίζει να μνημονευτούν, δυσανάλογη πολλές φορές με τη σημασία τους η έκταση που αφιερώνεται σ’ αυτά. Εξαιρετικά πολλά παραδείγματα από την πρώτη, δοκιμασμένη στις αίθουσες, ενότητα, που αφορά την ελληνική επανάσταση.
Ενδεικτικά, γίνεται εκτενής αναφορά στο ποιος συνόδευε τον Υψηλάντη όταν, μετά τη μάχη στο Δραγατσάνι, πέρασε τα σύνορα στις 15 Ιουνίου συνοδευόμενος από δυο αδέλφια του και τον πιστό του αξιωματικό Γ. Λασσάνη ... (!) - σελ. 21, ή στη μεγάλη φθορά και σύγχυση που προκάλεσαν η ενδυμασία των Σουλιωτών που ήταν παραπλήσια των στρατιωτών του Αλβανού Πασά, όταν τα ξημερώματα της 8ης προς την 9η Αυγούστου όρμησαν ο Μάρκος και οι Σουλιώτες μέσα στο στρατόπεδο του Μουσταφά, στη θέση Κεφαλόβρυσο, κοντά στο Καρπενήσι - σελ.29, κ.α. πολλά !!!
Αντίθετα, θέματα ουσιαστικά όπως οι εμφύλιοι πόλεμοι, τα δάνεια, το έργο του Καποδίστρια καλύπτονται από αναφορές δυο σειρών (σελ. 31-32) ενώ αποσιωπούνται η Β΄ Εθνοσυνέλευση, τα συντάγματα της επανάστασης (εκτός του πρώτου).

3. Αρκετές ατεκμηρίωτες και αμφισβητούμενες κρίσεις παρεμβάλλονται στην αφήγηση, τις περισσότερες φορές άσχετες με τον τίτλο (θέμα) του αντίστοιχου κεφαλαίου. Τρανταχτό παράδειγμα η αναφορά στο Ρήγα, στο κεφαλαίο «Η πολιτική συγκρότηση των Ελλήνων στην επανάσταση» (εμβόλιμα στην αναφορά για την Α΄ …. Εθνοσυνέλευση!):
η Φιλική Εταιρία – όπως και ο πρωτομάρτυρας του έθνους Ρήγας Βελεστινλής στα τέλη του 18ου - αιώνα δεν αποσκοπούσε στην ίδρυση «Βαλκανικής Ομοσπονδίας» όλων των λαών της περιοχής, όπως εσφαλμένα υποστηρίζεται από ορισμένους. ( ...) στόχος ήταν η ίδρυση ελεύθερης ελληνικής πολιτείας, στην οποία θα συμμετείχαν και όλοι οι άλλοι ετερόγλωσσοι χριστιανοί ως Έλληνες πολίτες. (σελ. 31)
Προφανώς ανάμεσα στους ορισμένους είναι οι συγγραφείς του σχολικού βιβλίου που αντικαταστάθηκε. Σε ’κείνο διαβάζουμε:
«Όμως η πολιτική και εθνική δράση του Ρήγα ξεπερνάει πολύ τα όρια ενός απλού διδάσκαλου του γένους. Ο Ρήγας είναι μια παμβαλκανική πολιτική φυσιογνωμία η οποία συνέλαβε το σχέδιο να εξεγείρει όλους τους υπόδουλους λαούς της Βαλκανικής εναντίον του κοινού τυράννου, των Τούρκων. Πρώτος αυτός συνέλαβε την ιδέα μιας παμβαλκανικής ομοσπονδίας, με κυρίαρχο το ελληνικό στοιχείο, που θα αντικαθιστούσε την οθωμανική αυτοκρατορία.» Β. Σκουλάτου, Ν. Δημακοπούλου, Σ. Κόνδη, Ιστορία νεότερη και σύγχρονη, 1789-1909, σελ. 60, εκδ. ΟΕΔΒ).

Ανατρέχουμε σε έργα του ίδιου του Ρήγα για να βρούμε πού αποσκοπούσε.
«Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μ. Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας». Στο συγκεκριμένο έργο περιλαμβάνεται και το «Σύνταγμα». «Άρθρον 1. Η Ελληνική Δημοκρατία είναι μία, με όλον που περιλαμβάνει εις τον κόλπον της διάφορα γένη και θρησκείας· δεν θεωρεί τας διαφοράς των λατρειών με εχθρικό μάτι· είναι αδιαίρετος, μ’ όλον οπού ποταμοί και πελάγη διαχωρίζουν τες επαρχίες της, αι οποίαι είναι ένα συνεσφιγμένον αδιάλυτον σώμα.» «Άρθρον 7. Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου τούτου, χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου, Έλληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένηδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς
Επίσης από το Θούριο:
«Στην δόξαν του πολέμου, να τρέξωμεν μαζύ.
Βουλγάροι, κι Αρβανήτες, Αρμένοι και Ρωμιοί,
Αράπιδες, και άσπροι, με μία κοινή ορμή.
Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί»

Ανάλογα παραδείγματα διατρέχουν κατά πως φαίνεται όλο το βιβλίο, αντίθετα με τη συστηματικότητα και «αντικειμενικότητα» που εξαγγέλλεται στο εισαγωγικό σημείωμα: π.χ. η αποδοχή της ηγεσίας της Φιλικής Εταιρείας από τον Αλ. Υψηλάντη ήταν προϊόν …έλλειψης σύνεσης (σελ.17), οι πρόκριτοι ήταν «γνωστοί» ως …δημοκρατικοί (σελ.30), αίτιο της αποικιοκρατίας ήταν το χρέος εξαγωγής (sic) θεσμών, αξιών και …φιλανθρωπίας (σελ.53), στις αποικίες ο δυτικός άνθρωπος κατόρθωσε να εξαλείψει τη … δουλεία (και άλλες «ενδημικές μάστιγες»!!! –σελ.56), και άλλα πολλά…

4. Όσον αφορά τη γλώσσα, διαπιστώνουμε εκφραστική φτώχεια:
Σταχυολογούμε τυχαία:
Επαναλήψεις: π.χ. στη σελ. 13 υπάρχει έξι φορές η λέξη διάκριση - διακριτός, στη σελ. 29 σε διάστημα 7 σειρών επανάληψη της έκφρασης παράτολμο εγχείρημα, στη σελ. 25 σε διάστημα 6 σειρών τέσσερις φορές η λέξη φιλελεύθερος κ.α.
Άπειρα ονοματικά σύνολα με επιθετικούς προσδιορισμούς, αξιολογικά συνήθως, και κατά κανόνα χωρίς τεκμηρίωση: φωτοβόλος φάρος, φυσικοί ηγέτες, πρωτοφανής αγριότητα, ολέθριες συνέπειες (χωρίς να μας λέει ποιες), ανηλεής σφαγή, μαρτυρική χώρα, ιδιότυπο καθεστώς (των παραδουνάβιων ηγεμονιών- δε θα ’πρεπε να μας εξηγήσει τι έκανε το καθεστώς ιδιότυπο;) κλπ. κλπ.
Λέξεις επιδεικτικές, εκτός χρήσης: νεήλυδες (σελ. 30), επιπολάζουσα ληστεία (σελ.34), πλησιόχωρα στρατόπεδα (σελ. 24)
Δραματικές εκφράσεις που κάθε άλλο παρά προσδίδουν αντικειμενικότητα: περίσσεψε ο ηρωισμός, περίσσεψε και η αφροσύνη (σελ. 21), χάραζε η ελευθερία (σελ.21), κλπ.
Και ένα αυτούσιο απόσπασμα: Οι πραγματικότητες της νότιας Ελλάδας διευκόλυναν την ίδρυση ανεξάρτητου και ομοιογενούς εθνικού κράτους των Ελλήνων. Οι πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες της ίδιας περιοχής συνέβαλαν επίσης στη διαμόρφωση του πολιτεύματος που εντέλει επικράτησε. (σελ.31)
Συμπέρασμα: Πέρα από το ότι δυσχεραίνει τη διδασκαλία, η γλώσσα αυτή σίγουρα δεν αποτελεί πρότυπο για μαθητές.

5. Τα προβλήματα στη δομή είναι πάρα πολλά (ανακολουθία τίτλου και στοιχείων του περιεχομένου, άχρηστες λεπτομέρειες, δυσαναλογία στην ανάπτυξη και παρουσίαση των θεμάτων, άσχετες παρεμβολές). Επίσης, οι ερωτήσεις που συνοδεύουν τα επί μέρους κεφάλαια προϋποθέτουν, πολλές φορές, για την απάντησή τους, πληροφορίες που δεν υπάρχουν στο βιβλίο.

Όλες αυτές οι δυσκολίες επαυξάνονται λόγω της ανυπαρξίας χαρτών (όταν υπάρχουν, είναι ελλιπείς ή μη χρηστικοί), της απουσίας πολύπλευρων πηγών και πλούσιας βιβλιογραφίας .
Αναγκαζόμαστε να καταφύγουμε σε σχεδιαγράμματα και αναδιατυπώσεις, καταργώντας το βιβλίο. Είναι ενδεικτικό άλλωστε, ότι κανένας μαθητής στα τέσσερα Γενικά Λύκεια της Δράμας δεν επιθυμεί, μέχρι στιγμής, να εξεταστεί στο μάθημα, πράγμα πρωτοφανές.

Επιθυμούμε να βρεθεί κάποια λύση.


Παπαγγελή Χριστίνα 3ο Λύκειο Δράμας
Ευδωρίδου Μαρία 4ο Λύκειο Δράμας
Συμεωνίδης Βασίλης 3ο Λύκειο Δράμας
Λιάρου Βαΐα 1ο Λύκειο Δράμας
Βάντση Κατερίνα 1ο Λύκειο Ελευθερίου – Κορδελιού

10 σχόλια:

Ανώνυμος είπε...

Συμφωνω και επαυξανω με οσα λετε.Το βιβλιο ειναι επιεικως απαραδεκτο και απο αποψη ιστορική και απο αποψη γλωσσας(εκεινο το "επιπολαζουσα" μου βγαλε το ματι!!).Δυσκολευομαι πολυ να το διδαξω.

Ανώνυμος είπε...

Κατόπιν όλων αυτών που σωστά επισημάνθηκαν όσο καλοπροαίρετος και αν είναι κανείς δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει κάποια πολιτική σκοπιμότητα πίσω από όλα αυτά. Επιδιώκουν το υπουργείο,οι σύμβουλοι, το παιδαγωγικό ινστιτούτο, όλοι μαζί τελοσπάντων, οι νέοι να μην μαθαίνουν ιστορία και το πετυχαίνουν. Δημιουργείται μία αποστροφή, μία απαξίωση προς το μάθημα. θα αντιπροβάλλει κανείς ότι υπάρχει η δυνατότητα ενασχόλησης στις προηγούμενες τάξεις, όμως και στα βιβλία αυτών των τάξεων θα μπορούσαν να επισημανθούν αντίστοιχες αδυναμίες με το βιβλίο της τρίτης λύκειου, για παράδειγμα στο βιβλίο της Β΄ Λυκείου. Τέλος, να καταθέσω και εγώ μία εικόνα σχετικά με την "επιλογή" του συγκεκριμένου μαθήματος. Βέβαια η δική μου εικόνα δεν είναι τόσο επίσημη, μια και δεν προέρχεται από κάποιο δημόσιο σχολείο, αλλά από ένα φροντιστήριο αποκλειστικά θεωρητικής κατεύθυνσης με δύο παραρτήματα, το ένα στο κέντρο της ΑΘήνας και το άλλο στον Πειραιά. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει κανείς μαθητής που να επέλεξε αυτό το μάθημα. Έγινε και το εξής παράδοξο. Δύο μαθητές που εκδήλωσαν επιθυμία για το συγκεκριμένο μάθημα, αφού τους τονίσαμε τη δυσκολία (έκταση ύλης, περιεχόμενο, έκφραση), τους αποτρέψαμε τελικώς από τη συγκεκριμένη επιλογή, θεωρώντας ότι δεν τους συνέφερε μέσα στα πλαίσια του ανταγωνισμού των εξετάσεων.
Μούρτος Αλέξανδρος
Ιστορικός

Υ.Γ. Την επωνυμία του φροντιστηρίου κρίνω σκόπιμο να μην την αναφέρω, για να μην θεωρηθεί διαφήμιση.

Babis είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
Babis είπε...

Η ιστορία είναι πράγματι ένα πρόβλημα, γιατί δεν την επιλέγει κανείς, αν και οι ιστορικές γνώσεις είναι οι κατ' εξοχήν εγκυκλοπαιδικές γνώσεις. Ανεξάρτητα όμως από την ποιότητα του εγχειριδίου, πρόβλημα είναι οι πηγές που βαθμολογούντια με υψηλό συντελεστή.

Θερσίτης είπε...

Συνάδελφοι, έρχομαι κι εγώ να προσυπογράψω τις εύστοχες παρατηρήσεις σας και να προσθέσω ότι το συγκεκριμένο βιβλίο δεν αναλύει ουσιαστικά τα γεγονότα, αλλά τα παραθέτει δίνοντας άπειρες λεπτομέρειες. Είναι προφανές ότι γράφτηκε βιαστικά και πρόχειρα. Αν κανείς ψάξει, μπορεί ίσως να βρει και αυτούσια δάνεια από συγκεκριμένες πηγές. Το κυριότερο πρόβλημά του είναι η αρνητική εντύπωση και η απώθηση που προκαλεί στους μαθητές με τον τρόπο γραφής και το περιεχόμενό του.

Χρυσουλάκη Βιργινία, Φιλόλογος είπε...

Συμφωνώ με τα εύστοχα σχόλια των συναδέλφων... Θεωρώ ότι όντως υπάρχει σκοπιμότητα σε ό,τι αφορά τέτοιου είδους και ύφους κακογραμμένα βιβλία, που έχουν ως αποτέλεσμα οι μαθητές μας να μένουν ουσιαστικά αμόρφωτοι. Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν μας αφήνει περιθώρια να αναλύσουμε γεγονότα κα να αναδείξουμε τις βαθύτερες αιτίες τους γι' αυτό και ουσιαστικά το καταργούμε στην πράξη, προσπαθώντας να στηρίχτούμε σε άλλες πηγές. Εύχομαι να ακολουθήσει μια μαζική διαμαρτυρία συναδέλφων που πιθανόν να φέρει και κάποια αλλαγή...

Elsa είπε...

Συγχαρητήρια σε όλους σας! Ευτυχώς, υπάρχουν ακόμα κάποιοι νέοι Δασκάλοι που αγανακτούν, κρίνουν και απαξιώνουν! Τυχεροί οι μαθητές σας! Όμως τι περιμένατε αλήθεια; Μήπως το εκπαιδευτικό μοντέλο με όλες τις παραμέτρους του(και ιδιαίτερα σε ότι αφορά την οπτική της Ιστορίας) δεν αποτελεί πολιτικο-ιδεολογική επιλογή; Γιατί, λοιπόν, μας εκπλήσσει το αποτέλεσμα; Απλά είναι λίγο ή πολύ χειρότερο από ό,τι το περιμέναμε. Δεκαοχτώ χρόνια μαθήτρια και τέσσερα φοιτήτρια και τριάντα τρία καθηγήτρια, δεν είδα την παραμικρή αλλαγή στην ουσία. Μονάχα επιδερμικούς εκσυγχρονισμούς ( δηλ. ίδια γεύση με διαφορετικό καρύκευμα).
Προτάσεις:
πιο οργανωμένη η απαξίωση: Κάποιοι εθελοντές, σαν εσάς, να αναλάβουν τη συγγραφή ενός κεφαλαίου ή μιας ενότητας .Θα δημιουργηθεί έτσι ένα νέο βιβλίο στο Διαδίκτυο, ανταγωνιστικό του υπάρχοντος και κοινό σημείο αναφοράς για τους απαξιούντες, που δεν είναι και λίγοι.
Προβολή του αιτήματος: να αποδεσμευτεί η συγγραφή σχολικών βιβλίων από το ΠΙ, όπως συμβαίνει σε χώρες της ΕΕ (πχ Γερμανία) αλλά και της ..Αφρικής (Αιθιοπία), όπου ο σύλλογος διδασκόντων με το διευθυντή επιλέγουν από τα διακινούμενα στο εμπόριο σχολικά βιβλία εκείνα που με κρατικά κονδύλια θα αγοραστούν και θα διανεμειθούν στους μαθητές (αυτοί υποχρεώνονται να τα επιστρέψουν στο τέλος τους έτους).
ΥΓ Σας βρήκα κάπως αργά, όμως χαίρομαι που μοιράζομαι μαζί σας την αγανάκτηση. Σε λίγο βγαίνω στη σύνταξη. Επιτρέψτε μου, λοιπόν, μια παράφραση των στίχων του Τ. Λειβαδείτη.

Αν θέλεις να λέγεσαι Δάσκαλος,
Μη σταματήσεις ποτέ ν’ αγανακτείς, και να κρίνεις
Μη σταματήσεις ποτέ να υποψιάζεις τους μαθητές σου,
Αν θέλεις να λέγεσαι Δάσκαλος.

Βασίλης Σ. είπε...

Ευχαριστούμε για τα καλά συναδελφικά λόγια. Είμαστε σίγουροι ότι, αν και θα φύγετε από το σχολείο, "δε βγαίνετε στη σύνταξη"

Βασίλης Συμεωνίδης
(επιτρέψτε μου ένα σύνδεσμο http://users.sch.gr/symfo/)

emaleg είπε...

Διδάσκω το συγκεκριμένο βιβλίο σε δύο τμήματα της Δ΄ εσπερινού Λυκείου και πραγματικά συμφωνώ με τα σχόλια των συναδέλφων.
Η ύλη στο εσπερινό λύκειο περιλαμβάνει τα 6 πρώτα κεφάλαια του βιβλίου, τα οποία καλούμαστε να διδάξουμε έχοντας στη διάθεσή μας 2 μισάωρα την εβδομάδα. Βέβαια, αυτό ισχύει στην καλύτερη περίπτωση, εφόσον όλοι γνωρίζουμε πόσο εύκολα κάτι συμβαίνει και χάνονται ώρες, ιδιαίτερα στο εσπερινό λύκειο όπου προστίθεται και ο παράγοντας της κούρασης των εργαζόμενων μαθητών και οι συχνές τους απουσίες.
Η απέραντη ύλη του βιβλίου σε συνδυασμό με την υπερσυμπύκνωση καθιστά τη διδασκαλία κοπιαστική, κυρίως όταν απευθύνεται σε μαθητές με ελάχιστη ή καθόλου προϋπάρχουσα γνώση, όπως συμβαίνει εντονότερα στα εσπερινά λύκεια. Και ασφαλώς το όπλο της απέραντης και δυσνόητης ύλης είναι άκρως αποτελεσματικό ως προς το να αποτρέψει τους μαθητές από την επιλογή του μαθήματος. Ενδεικτικό είναι ότι από τα δύο τμήματα της Δ΄ του εσπερινού λυκείου όπου διδάσκω μόνο 2 μαθητές έχουν επιλέξει το μάθημα, και προσωπικά τους θαυμάζω για αυτό.
Ομολογώ ότι το συγκεκριμένο μάθημα έχει καταφέρει να με αγχώσει φέτος. Η επιθυμία για λίγες –έστω- ουσιαστικές ώρες διδασκαλίας και κέντρισμα του ενδιαφέροντος των μαθητών συγκρούεται με την πίεση για ολοκλήρωση της ύλης που ασκείται κατά τακτά διαστήματα μέσω των πινάκων που η υπηρεσία μας ζητά να συμπληρώσουμε.
Το υπουργείο έχει εγκρίνει μια ύλη τεράστια, η οποία είναι ανέφικτο να διδαχτεί ακόμη και συνοπτικά. Η ευθύνη, ωστόσο, μεταβιβάζεται στις πλάτες των εκπαιδευτικών που για άλλη μια φορά φταίνε για όλα και εκτίθενται στα μάτια των μαθητών τους.
Όσο συνεχίζεται η λογική της τεράστιας ύλης στο ελληνικό σχολείο η μάθηση θα συνεχίζει να θυμίζει περισσότερο την υποχρεωτική κουταλιά μουρουνόλαδο κάθε πρωί, για το καλό μας….

Βασίλης Σ. είπε...

Να πω ότι «χαιρόμαστε» γιατί το ιστολόγιο αυτό παραμένει ενεργό; Είναι λίγο οξύμωρο.

Θα προτιμούσαμε να μην έχει λόγο ύπαρξης. Φαίνεται όμως ότι η διδασκαλία της Ιστορίας στη Γ’ Ημερήσιου και στη Δ’ Εσπερινού Λυκείου θα επιβεβαιώνει αρκετές από τις παρατηρήσεις που γίνονται σ’ αυτό το μπλογκ.

Περιμένουμε και τα συμπεράσματα από τη διδασκαλία του, φέτος για πρώτη χρονιά, στην Κύπρο.