Κυριακή, 20 Ιανουαρίου 2008

(2) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…


Εθνικοί ανταγωνισμοί 2 (σελ. 75-76)

Ας δούμε τι μας επιφυλάσσει η συνέχεια. «Πολλοί θεώρησαν τον πόλεμο λύτρωση από την πεζή καθημερινότητα του αστικού πολιτισμού και ευκαιρία για ηρωισμούς, αυτοθυσίες και διακρίσεις σε έναν κόσμο ανεπανόρθωτα - όπως φαινόταν - υλιστικό». Καμία αντίρρηση- αρκεί να διευκρινίσουμε ποιοι ακριβώς ήταν αυτοί οι πολλοί. Όχι βέβαια ο φιλειρηνιστής Ζωρές, ο οποίος, εγκαίρως δολοφονηθείς, δεν πρόλαβε να αποτελέσει παραφωνία στο κλίμα της γενικής ανακούφισης. Ούτε, προφανώς, ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β΄, που εμφανίζεται στο σκίτσο της επόμενης σελίδας με ξεκάθαρα… υλιστικές ορέξεις, καθώς επιχειρεί να καταβροχθίσει την οικουμένη. Άρα, όπως υποψιαζόμαστε και… εκ του πλήθους τους, αυτοί οι πολλοί ήταν οι διάφοροι Φριτς και Τζον που έμελλε να αποτελέσουν κρέας για τα κανόνια, οι απλοί στρατιώτες των οποίων τον ενθουσιασμό τονίζει και σχετικό παράθεμα (… πάντα γελαστοί και γελασμένοι). Τουλάχιστον το παλαιότερο βιβλίο, παραθέτοντας τις σχετικές φωτογραφίες, σχολίαζε αυτή τη διαπιστωμένη χαρά με ένα υπονομευτικό θαυμαστικό…
«Άλλοι όμως», συνεχίζει το βιβλίο- κι εμείς περιμένουμε «δεν ήταν τόσο αφελείς», «δεν ένιωσαν τέτοια χαρά», κάτι, τέλος πάντων, που να δικαιολογεί και τα «ανάμεικτα συναισθήματα» της αρχής και το «όμως». Φευ! «Άλλοι όμως είχαν περισσότερο συγκεκριμένες και λιγότερο ιδεαλιστικές προσδοκίες. Οι Γερμανοί στρατιωτικοί θεωρούσαν τον πόλεμο ευκαιρία προκειμένου να απαλλαγούν από το εφιάλτη της περικύκλωσης από τη Γαλλία και τη Ρωσία. Η ηγεσία του βρετανικού ναυτικού… Οι Γάλλοι στρατιωτικοί εξάλλου…». Έστω! Έστω και έμμεσα, διαφαίνεται κάποια διαφοροποίηση: πολλοί χαρούμενοι με αφηρημένες ιδεαλιστικές προσδοκίες από τη μια, άλλοι (λιγότεροι;), με αξιώματα, χαρούμενοι κι αυτοί, με λιγότερο ιδεαλιστικές προσδοκίες (με λίγη φαντασία σχεδόν διαβάζουμε κάτω από τις γραμμές τη μπανάλ λέξη συμφέροντα) από την άλλη. Αλλά κι αυτή η αόριστη διάκριση αίρεται στη συνέχεια: «Οι Αυστριακοί (όχι, κάπως πιο απρόσωπα, η Αυστρία- άρα όλοι, αδιακρίτως;) επιδίωκαν να δώσουν στη Σερβία ένα μάθημα… Ανάλογα προβλήματα επιζητούσαν να λύσουν οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είτε σε βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είτε σε βάρος των γειτόνων τους, για να κατοχυρώσουν πρόσφατα εδαφικά κέρδη, όπως οι Σέρβοι και οι Μαυροβούνιοι, ή για να αναθεωρήσουν πρόσφατες συνθήκες που δεν τους ευνοούσαν, όπως οι Τούρκοι και οι Βούλγαροι». Τελικό συμπέρασμα που αποκομίζει ο αναγνώστης; Ο πόλεμος έγινε είτε γιατί τον προκάλεσε κάποια αιτία μυστική και απροσδιόριστη (και επομένως δικαιολογείται η αμηχανία των συγγραφέων που δεν αρθρώνουν τη λέξη αιτία ούτε μια φορά), είτε γιατί τον ήθελαν όλοι- λαοί, έθνη (τζάμπα τόσο μελάνι που ξοδεύτηκε στα προηγούμενα κεφάλαια για να εμπεδώσουμε τη διαφορά), ηγέτες, ρομαντικοί και ρεαλιστές, απλοί άνθρωποι και «μεγάλα κεφάλια», Γάλλοι και Γερμανοί, Έλληνες και Τούρκοι, για δικούς του λόγους ο καθένας, που συναποφάσισαν (…) να εμπλακούν σε εθνικούς ανταγωνισμούς (ο τίτλος της υποενότητας), το ίδιο αθώοι και ένοχοι για όλα. Θα επανέλθουμε.


Μαρία Ευδωρίδου

3 σχόλια:

andreas kalis είπε...

Διαβάζοντας τις δύο δημοσιέυσεις για τον α΄ παγκόσμιο, αν και δεν έχω υπόψη μου το βιβλίο, πείθομαι ότι πράγματι υπάρχει ένα πρόβλημα με την αφήγηση και τα νοήματα.
Θέλω να θέσω μερικά ερωτήματα που μου γενήθηκαν. Γιατί νομίζετε ο ά παγκόσμιος παρουσιάζεται έτσι; είναι αδυναμία του βιβλίου; προχειρότητα; διαφορετική θεώρηση που παραξενεύει; Προφανώς κάποια εξήγηση θα πρέπει να υπάρχει. Ποια είναι η γνώμη σας;

Μαρία Ευδωρίδου είπε...

Κάζο πενσάτο; Κάζο ατσιντέντε;
Δεν έχουμε τα στοιχεία για ν' αποφανθούμε αν το κείμενο του βιβλίου είναι επιλογή των συγγραφέων ή προϊόν ποικίλων παρεμβάσεων (αφαιρέσεων, συρραφών...) κάποιων επιμελητών ή "διορθωτών". Όπως και να' χει, πάντως, το τελικό αποτέλεσμα σε πολλά σημεία (μεταξύ των οποίων και η ενότητα για τον Α΄ παγκόσμιο, που σχολιάζουμε)δεν διαθέτει τα απαραίτητα προσόντα που απαιτούμε και από τα μαθητικά ακόμη δοκίμια: ακρίβεια, σαφήνεια, συνοχή, συνεκτικότητα,αλληλουχία νοημάτων, οργανωμένη δομή...Για περισσότερες διευκρινίσεις περί προθέσεων και θέσεων, αρμόδιοι να απαντήσουν είναι μάλλον οι πανεπιστημιακοί που υπογράφουν το πόνημα

Ανώνυμος είπε...

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ,ΔΙΔΑΣΚΩ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΙ ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΤΙ ΝΑ ΠΩ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ.ΟΥΣΙΣΤΙΚΑ ΤΟ ΕΧΩ ΚΑΤΑΡΓΗΣΕΙ.ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΟ.