Σάββατο, 26 Ιανουαρίου 2008

(4) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…


Συγκρουόμενα συμφέροντα 2 (σελ. 76)

Φαίνεται πως, σε κάποιους κύκλους, η έννοια (και η ίδια η λέξη) «συμφέροντα» θεωρείται, πώς να το πούμε, κάπως χυδαία για να ασχοληθεί κανείς μαζί της ενδελεχώς. Πώς αλλιώς να εξηγήσουμε το ότι, στο σχετικό κομμάτι, συμφέροντα ακούμε και συμφέροντα δε βλέπουμε; Για να είμαστε ακριβείς, κάτι λέει το βιβλίο: ότι ήταν συγκρουόμενα και ότι είχαν παγκόσμιο χαρακτήρα. Αναφέρονται μάλιστα και οι τοπικές- διεθνείς κρίσεις που προηγήθηκαν του Μεγάλου Πολέμου. Αλλά αν αναρωτηθεί κάποιος ανήσυχος μαθητής τι γύρευαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, ας πούμε, στο Μαρόκο, δε θα βρει απάντηση. Νοσταλγούμε και πάλι το προηγούμενο σχολικό εγχειρίδιο, που ευθαρσώς ανέφερε τις απαγορευμένες λέξεις «αποικίες», «οικονομική διείσδυση», «μεγάλα οικονομικά συγκροτήματα», «ζώνες επιρροής», «πετρέλαιο»…
Και ενώ η εκβιομηχάνιση και η οικονομική ανάπτυξη δε συναρτώνται ποσώς με τα παγκόσμια συμφέροντα και τις διεθνείς κρίσεις, εμφανίζονται στην αφήγηση, αμέσως μετά. Για ποιο λόγο; Για να χρεωθούν τη διατάραξη «της παραδοσιακής οργάνωσης των κοινωνικών σχέσεων» και την αποδέσμευση πολλών ατόμων από «περιορισμούς και από αναστολές, με συνέπεια να αναπτυχθούν στο απρόσωπο πλαίσιο της πόλης διάφοροι αποσταθεροποιητικοί παράγοντες, όπως μια γενική ανησυχία, ανατρεπτικές οργανώσεις και κινήματα και σποραδικές εκδηλώσεις βίας». Υπενθυμίζουμε ότι βρισκόμαστε στο κεφάλαιο Γ΄(«Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και οι άμεσες επιπτώσεις του»), στην ενότητα 1(«Οι ανταγωνισμοί των Μεγάλων Δυνάμεων(1870-1914)») και στην υποενότητα «Συγκρουόμενα συμφέροντα» . Ο νοών…αμειφθήσεται! Ποια είναι, εν προκειμένω, τα συγκρουόμενα συμφέροντα; Της οργανωμένης βιομηχανικής κοινωνίας από τη μια, και των πολλών, ελεύθερων από αναστολές ατόμων, από την άλλη; Και πώς ακριβώς σχετίζεται αυτή η σύγκρουση με τον πόλεμο; Οι βιομηχανικές κοινωνίες κάνουν τον πόλεμο για να κλείσουν αυτό το εσωτερικό μέτωπο; (Όσο να’ναι, μπροστά σε μια παγκόσμια σύρραξη, οι σποραδικές εκδηλώσεις βίας ωχριούν…) Μήπως πάλι αυτά τα χωρίς περιορισμούς άτομα κατάφεραν να αποτελέσουν για τις κυβερνήσεις των χωρών τους παράδειγμα προς μίμησιν κι έτσι, απαλλαγμένες κι αυτές με τη σειρά τους από αναστολές, προχώρησαν σε μια αποσταθεροποίηση κάπως μεγαλύτερης κλίμακας; Εδώ ο καθηγητής σηκώνει τα χέρια. Δεν τελειώσαμε όμως ακόμη. «Τέτοια φαινόμενα», πληροφορούμαστε, «ήταν πιο συνηθισμένα στην περιφέρεια της Ευρώπης…: στην Ιρλανδία, στην Πορτογαλία, στην Ισπανία, στην Ιταλία, στις βαλκανικές χώρες και στην Ανατολική Ευρώπη». Δηλαδή;;; Σε χώρες που δεν είχαν ούτε ιδιαίτερη εκβιομηχάνιση ούτε ιδιαίτερη οικονομική ανάπτυξη – ορισμένες δε, ούτε και ιδιαίτερη συμμετοχή στον πόλεμο…Έλεος! (ή μήπως «αιδώς!»;)


Μαρία Ευδωρίδου

(3) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…


Συγκρουόμενα συμφέροντα 1 (σελ. 76)

Είδαμε, σχολιάζοντας την πρώτη υποενότητα του σχολικού εγχειριδίου για τον Α΄παγκόσμιο πόλεμο, τα προβλήματα που προκύπτουν από τις ασαφείς (λογικά και ιδεολογικά) διατυπώσεις. Η συνέχεια της αφήγησης δε μας βοηθάει, δυστυχώς, να ξεκαθαρίσουμε το τοπίο. Ο τίτλος της υποενότητας που ακολουθεί είναι «Συγκρουόμενα συμφέροντα». Και τα προβλήματα ξεκινούν με τη πρώτη κιόλας φράση: «Το γεγονός ότι η δολοφονία ενός Αψβούργου πρίγκιπα οδήγησε στην έκρηξη ευρωπαϊκού πολέμου φανερώνει μια βασική αδυναμία της ευρωπαϊκής κοινωνίας της εποχής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων και των συνακόλουθων πολεμικών μηχανισμών». Μία ήταν η ευρωπαϊκή κοινωνία της εποχής; Τι απέγιναν αίφνης οι διαφορές των κρατών; Ή απλώς η αδυναμία ήταν κοινή σε όλα τα κράτη; Η κοινωνία συλλήβδην αποφασίζει για την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων; Σε ποιο πολίτευμα και με ποιες συνακόλουθες διαδικασίες; Και, τέλος πάντων, ποιο είναι το συμπέρασμα στο οποίο θέλουν να καταλήξουμε; Ότι αν υπήρχε, ας πούμε, καλύτερη διπλωματία, η ένταση θα λυνόταν με διαπραγματεύσεις και ο πόλεμος θα είχε αποφευχθεί; Παρά τα συγκρουόμενα συμφέροντα; Τα οποία σχετίζονται κάπως με την οργάνωση των διακρατικών σχέσεων ή όχι; Και οι πολεμικοί μηχανισμοί γιατί άραγε κατηγορούνται ως ανοργάνωτοι; Το κυνήγι των εξοπλισμών στο οποίο είχαν αποδυθεί στις παραμονές του πολέμου οι βασικοί αντίπαλοι είναι γνωστό – τι άλλο θα μπορούσε να θεωρηθεί επαρκής οργάνωση; Ή μήπως το νόημα που θα ήθελαν οι συντάκτες να δώσουν είναι κάτι εντελώς διαφορετικό: ότι η κοινωνία ήταν αδύναμη να αποτρέψει την οργάνωση πολεμικών μηχανισμών; Συγχωρήστε μας, τους φτωχούς φιλολόγους χωρίς έξτρα πανεπιστημιακές περγαμηνές, που δυσκολευόμαστε να εννοήσουμε τα ελληνικά του βιβλίου. Αλλά φαντάζεται κανείς ότι οι μαθητές μας θα τα καταφέρουν καλύτερα;



Μαρία Ευδωρίδου

Κυριακή, 20 Ιανουαρίου 2008

(2) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…


Εθνικοί ανταγωνισμοί 2 (σελ. 75-76)

Ας δούμε τι μας επιφυλάσσει η συνέχεια. «Πολλοί θεώρησαν τον πόλεμο λύτρωση από την πεζή καθημερινότητα του αστικού πολιτισμού και ευκαιρία για ηρωισμούς, αυτοθυσίες και διακρίσεις σε έναν κόσμο ανεπανόρθωτα - όπως φαινόταν - υλιστικό». Καμία αντίρρηση- αρκεί να διευκρινίσουμε ποιοι ακριβώς ήταν αυτοί οι πολλοί. Όχι βέβαια ο φιλειρηνιστής Ζωρές, ο οποίος, εγκαίρως δολοφονηθείς, δεν πρόλαβε να αποτελέσει παραφωνία στο κλίμα της γενικής ανακούφισης. Ούτε, προφανώς, ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β΄, που εμφανίζεται στο σκίτσο της επόμενης σελίδας με ξεκάθαρα… υλιστικές ορέξεις, καθώς επιχειρεί να καταβροχθίσει την οικουμένη. Άρα, όπως υποψιαζόμαστε και… εκ του πλήθους τους, αυτοί οι πολλοί ήταν οι διάφοροι Φριτς και Τζον που έμελλε να αποτελέσουν κρέας για τα κανόνια, οι απλοί στρατιώτες των οποίων τον ενθουσιασμό τονίζει και σχετικό παράθεμα (… πάντα γελαστοί και γελασμένοι). Τουλάχιστον το παλαιότερο βιβλίο, παραθέτοντας τις σχετικές φωτογραφίες, σχολίαζε αυτή τη διαπιστωμένη χαρά με ένα υπονομευτικό θαυμαστικό…
«Άλλοι όμως», συνεχίζει το βιβλίο- κι εμείς περιμένουμε «δεν ήταν τόσο αφελείς», «δεν ένιωσαν τέτοια χαρά», κάτι, τέλος πάντων, που να δικαιολογεί και τα «ανάμεικτα συναισθήματα» της αρχής και το «όμως». Φευ! «Άλλοι όμως είχαν περισσότερο συγκεκριμένες και λιγότερο ιδεαλιστικές προσδοκίες. Οι Γερμανοί στρατιωτικοί θεωρούσαν τον πόλεμο ευκαιρία προκειμένου να απαλλαγούν από το εφιάλτη της περικύκλωσης από τη Γαλλία και τη Ρωσία. Η ηγεσία του βρετανικού ναυτικού… Οι Γάλλοι στρατιωτικοί εξάλλου…». Έστω! Έστω και έμμεσα, διαφαίνεται κάποια διαφοροποίηση: πολλοί χαρούμενοι με αφηρημένες ιδεαλιστικές προσδοκίες από τη μια, άλλοι (λιγότεροι;), με αξιώματα, χαρούμενοι κι αυτοί, με λιγότερο ιδεαλιστικές προσδοκίες (με λίγη φαντασία σχεδόν διαβάζουμε κάτω από τις γραμμές τη μπανάλ λέξη συμφέροντα) από την άλλη. Αλλά κι αυτή η αόριστη διάκριση αίρεται στη συνέχεια: «Οι Αυστριακοί (όχι, κάπως πιο απρόσωπα, η Αυστρία- άρα όλοι, αδιακρίτως;) επιδίωκαν να δώσουν στη Σερβία ένα μάθημα… Ανάλογα προβλήματα επιζητούσαν να λύσουν οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είτε σε βάρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας είτε σε βάρος των γειτόνων τους, για να κατοχυρώσουν πρόσφατα εδαφικά κέρδη, όπως οι Σέρβοι και οι Μαυροβούνιοι, ή για να αναθεωρήσουν πρόσφατες συνθήκες που δεν τους ευνοούσαν, όπως οι Τούρκοι και οι Βούλγαροι». Τελικό συμπέρασμα που αποκομίζει ο αναγνώστης; Ο πόλεμος έγινε είτε γιατί τον προκάλεσε κάποια αιτία μυστική και απροσδιόριστη (και επομένως δικαιολογείται η αμηχανία των συγγραφέων που δεν αρθρώνουν τη λέξη αιτία ούτε μια φορά), είτε γιατί τον ήθελαν όλοι- λαοί, έθνη (τζάμπα τόσο μελάνι που ξοδεύτηκε στα προηγούμενα κεφάλαια για να εμπεδώσουμε τη διαφορά), ηγέτες, ρομαντικοί και ρεαλιστές, απλοί άνθρωποι και «μεγάλα κεφάλια», Γάλλοι και Γερμανοί, Έλληνες και Τούρκοι, για δικούς του λόγους ο καθένας, που συναποφάσισαν (…) να εμπλακούν σε εθνικούς ανταγωνισμούς (ο τίτλος της υποενότητας), το ίδιο αθώοι και ένοχοι για όλα. Θα επανέλθουμε.


Μαρία Ευδωρίδου

(1) Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος στο σχολικό εγχειρίδιο της Γ΄Λυκείου: Πόσες και πόσες απορίες…


Εθνικοί ανταγωνισμοί 1 (σελ. 75-76)

«Τον Αύγουστο του 1914 η Ευρώπη κατολίσθησε στη μεγαλύτερη έως τότε πολεμική περιπέτεια με ανάμεικτα συναισθήματα». Έτσι επιλέγουν οι συγγραφείς του βιβλίου να ξεκινήσουν την παρουσίαση του Μεγάλου Πολέμου. Ο αναγνώστης, λοιπόν, ενημερώνεται εξαρχής με μια πληροφορία (χρόνος έναρξης) και μια αξιολογική έκφραση (μεγαλύτερη έως τότε πολεμική περιπέτεια). Αλλά φαίνεται ότι το βάρος της συνέχειας στην αφήγηση το επωμίζεται ο καταληκτικός εμπρόθετος προσδιορισμός «με ανάμεικτα συναισθήματα». Τι προσδοκίες δημιουργεί η συγκεκριμένη έκφραση; Λογικά, περιμένουμε να αναφερθούν τα συναισθήματα αυτά και να ερμηνευτούν. Λογικά, επίσης, περιμένουμε ότι ένας πόλεμος προκαλεί πρωτίστως δυσάρεστα συναισθήματα- άλλωστε, και το ρήμα «κατολίσθησε» που χρησιμοποιήθηκε πιο πάνω για κάτι τέτοιο μας προϊδεάζει. Βέβαια, ένας καχύποπτος σχολαστικός θα μπορούσε να παρατηρήσει ότι η «κατολίσθηση» παραπέμπει σε φυσικό φαινόμενο ή σε ατύχημα και να εγείρει αντιρρήσεις για το αν ένας πόλεμος θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται έτσι από έναν ιστορικό. Ας προσπεράσουμε προς το παρόν αυτή τη διάσταση του θέματος και ας επανέλθουμε στα συναισθήματα. Τι μας αποκαλύπτει η συνέχεια; Το πρώτο (και μόνο) από τα «ανάμεικτα συναισθήματα» που μνημονεύεται είναι…η ανακούφιση!
«…την ένταση του καλοκαιριού μετά τη δολοφονία του Αψβούργου αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου (σημαντικού προσώπου, όπως φαίνεται από την έντονη γραφή του ονόματος) στο Σαράγεβο της Βοσνίας, τη διαδέχτηκε γενική ανακούφιση». Η ένταση, υποθέτουμε, δεν εντάσσεται στα «ανάμεικτα συναισθήματα», αφού προηγείται, χρονικά, της «κατολίσθησης».
Απομένει, επομένως, η ανακούφιση, και μάλιστα η γενική ανακούφιση, και οι αναπόφευκτες απορίες: είναι τόσο μεμπτή η ευθύγραμμη ιστορική αφήγηση σε ένα βιβλίο ιστορίας, ώστε πρέπει διαρκώς να πληροφορούμαστε για τα γεγονότα με αναδρομές; (Πρώτα η έναρξη του πολέμου, μετά η δολοφονία που προηγήθηκε∙ ανάλογα, στο κεφάλαιο των Βαλκανικών: πρώτα η λήξη του Α΄ Βαλκανικού και η Συνθήκη του Λονδίνου, μετά οι συνθήκες που είχαν υπογραφεί πριν την έναρξη του πολέμου και τα πολεμικά γεγονότα…) Ποιος δολοφόνησε το Φραγκίσκο Φερδινάνδο (εντάξει, ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ, όπως αναφέρεται σε λεζάντα φωτογραφίας) και- κυρίως- γιατί; Πώς ακριβώς σχετίζεται αυτό το- έστω, δευτερεύον, κατά την ομολογία του εισαγωγικού σημειώματος, γεγονός- με τον πόλεμο; Θεωρείται αυτονόητο ότι οι μαθητές θυμούνται μια διαπίστωση που έγινε πριν… 13 σελίδες;(«…οι εθνικές επιδιώξεις της Σερβίας οδήγησαν στη ρήξη της με την Αυστρία και στην έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου…») Είναι, άραγε, δικαιολογημένη επιλογή να προτάσσεται εμφατικά η αναφορά σε συναισθήματα στην παρουσίαση ενός πολέμου; (Θυμόμαστε όλοι ότι το παλαιότερο βιβλίο ξεκινούσε με τα αίτια του πολέμου- και μάλιστα τα οικονομικά) Υπονοείται κάποιου είδους αιτιακή σχέση ανάμεσά τους; Και αν ναι, ποια; Ο πόλεμος προκαλεί συναισθήματα ή τα συναισθήματα πολέμους; Υποδηλώνεται απλώς μια στροφή της ιστοριογραφίας στον «κοινό άνθρωπο»; Ή έχουμε να κάνουμε με ένα νέο (;) ερμηνευτικό σχήμα που θεωρεί πως ο πόλεμος προκαλείται για να εκτονωθούν οι άνθρωποι από ποικίλες εντάσεις («… μια κάποια λύσις»); Θα συνεχίσουμε…


Μαρία Ευδωρίδου

Παρασκευή, 18 Ιανουαρίου 2008

Πολύτιμη συμπαράσταση

Πολύ ουσιαστικές, εμπεριστατωμένες και αξιόλογες είναι οι μελέτες του κ. Φ. Βώρου (http://www.voros.gr/ekp.html), διδάκτορα φιλοσοφίας και επίτιμου μέλους του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, σχετικά με τα προβλήματα που παρουσιάζει το νέο βιβλίο της Ιστορίας:


  1. Μερικές επισημάνσεις δυσερμήνευτων ατελειών του σχολικού βιβλίου Ιστορίας: Νεότερος και Σύγχρονος Κόσμος (Γ ΄ Λυκείου)
  2. Δείγμα αντικειμενικότητας σχολικού βιβλίου Ιστορίας (Γ΄ Λυκείου): Συμφωνία του Μονάχου (29-30 Σεπτεμβρίου 1938) και το Γερμανοσοβιετικό Σύμφωνο (23 Αυγούστου 1939). Ερμηνεία –Συνέπειες.
  3. Eνα δείγμα προβληματισμού για τη διδαξιμότητα σχολικού βιβλίου Ιστορία του Νεότερου και Σύγχρονου Κόσμου (για την Γ΄ Λυκείου), σελ. 135-136: «Η πολιτική κρίση στην Ελλάδα (κατά την περίοδο 1943-45) και τα Δεκεμβριανά»

Επίσης, τον ευχαριστούμε θερμά για την πολύτιμη συμβολή του στην προσπάθειά μας και για τα ενθαρρυντικά του λόγια που μας δίνουν κουράγιο να συνεχίσουμε.


Παρασκευή, 11 Ιανουαρίου 2008

ουδέν σχόλιον!


σελ. 32: Η μικρή Ελλάδα της εποχής ήταν ο «αρραβώνας» του «περιούσιου λαού» με τον Κύριό του για τη μέλλουσα ολοκλήρωση της απελευθέρωσης όλων των Ελλήνων, σύμφωνα με μεταγενέστερη ευσεβή εθνική ευχή.
(Από το υποκεφάλαιο «Η έκβαση της επανάστασης» με το οποίο τελειώνει η ενότητα για την ελληνική επανάσταση)

Κυριακή, 6 Ιανουαρίου 2008

Ο Μεταξάς στο σχολικό βιβλίο Ιστορίας κατεύθυνσης

Μέτρο σύγκρισης: τι λέει με 152 λέξεις το σχολικό βιβλίο Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ΄ Λυκείου, θεωρητική κατεύθυνση, (σελ. 109-111. εκδ. ΟΕΔΒ)
[μία συνοπτική και σαφής παρουσίαση της δικτατορίας 4ης Αυγούστου]

«Έτσι, την 4η Αυγούστου 1936, με την προσυπογραφή των περισσότερων υπουργών και με την πρόφαση του κομμουνιστικού κινδύνου λόγω επικείμενης 24ωρης πανελλαδικής απεργίας, ο Μεταξάς, με τη σύμφωνη γνώμη του βασιλιά, ανέστειλε την ισχύ βασικών άρθρων του συντάγματος και διέλυσε τη Βουλή. Ο Μεταξάς ήταν σε όλη του τη σταδιοδρομία εχθρός του κοινοβουλευτισμού και υποστηρικτής αυταρχικών μεθόδων στην πολιτική. Όταν του δόθηκε η ευκαιρία, έκανε πράξη τις θεωρίες του. Η δικτατορία Μεταξά έβαλε τέλος στη Δημοκρατία του Μεσοπολέμου και σε μία ολόκληρη εποχή της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.
Το καθεστώς του Μεταξά κυβέρνησε απολυταρχικά. Στην ουσία υπήρξε ένα αστυνομικό καθεστώς με φασιστικές τάσεις, δεν πρόφτασε όμως να αλώσει τον κρατικό μηχανισμό ολοκληρωτικά, όπως έγινε στην περίπτωση της Γερμανίας και της Ιταλίας. Αντιμετώπισε τους αντιπάλους του, ιδιαίτερα τους κομμουνιστές, τους οποίους προσπάθησε να εξοντώσει, με φυλακίσεις και εκτοπίσεις. Απαγόρευσε, μεταξύ άλλων, την ελευθερία του λόγου και την ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι.»

Παρασκευή, 4 Ιανουαρίου 2008

Περί όρων και ορισμών

· Θεσμοθετημένοι ηγέτες, φυσικοί ηγέτες, πολιτικώς ενήλικες, προκομμένοι του έθνους

Ο όρος «θεσμοθετημένοι ηγέτες», που σχολιάστηκε στην προηγούμενη δημοσίευση, αφορά τους πρόκριτους, τους «ιεράρχες» και τους «καπετάνιους» κατά τη διάρκεια της επανάστασης. Οι ίδιοι αυτοί (συλλήβδην πάλι, σαν ένα σώμα-μια ψυχή) ονομάζονται και «φυσικοί ηγέτες» (!!!):
(σελ. 32): Οι «φυσικοί ηγέτες» του τόπου ήταν οι πρόκριτοι , οι αρχιερείς και οι καπετάνιοι, μαζί με τους «προκομμένους» του έθνους, τους λόγιους. Αυτοί ήταν τότε οι «πολιτικώς ενήλικες» (ποιοι ακριβώς δεν κατανοούν οι μαθητές, όλοι ή μόνο οι λόγιοι;> ασάφεια, πέρα από την αντιεπιστημονικότητα), και αυτοί ήλεγχαν την επαναστατική εξουσία, αυτοί στήριξαν την επανάσταση, χωρίς δε τη στήριξή τους μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο ότι η επανάσταση θα είχε καταρρεύσει.
α) Απαράδεκτοι αξιολογικοί όροι χωρίς τεκμηρίωση ούτε ιστορικά στοιχεία επαρκή. Είναι «φυσικοί» οι ηγέτες άραγε επειδή ήταν θεσμοθετημένοι; β) Γιατί τα εισαγωγικά; Αν πρόκειται για χαρακτηρισμό άλλων ιστορικών, θα’ πρεπε να γίνει σχετική αναφορά γ) επί της ουσίας: ποιοι «ήλεγχαν την επαναστατική εξουσία»; Όλοι μαζί, παρέα; Κι ο εμφύλιος; Οι Μ. Δυνάμεις; Χωρίς την στήριξη των Μ. Δυνάμεων ΔΕΝ θα είχε καταρρρεύσει ο αγώνας; Κι όλ’ αυτά στον ΕΠΙΛΟΓΟ του κεφαλαίου για την ελληνική επανάσταση!
Στο ίδιο επίσης κεφάλαιο (σελ.30) πληροφορούνται τα παιδιά (μαζί και μεις) ότι οι πρόκριτοι ήταν «γνωστοί» ως δημοκρατικοί («επικαλούνταν τη δημοκρατική αρχή της ανάδειξης των αρχόντων δια της ψήφου του λαού»), ενώ οι «καπετάνιοι» (σίγουρα κάποιοι μαθητές εδώ καταλαβαίνουν οι ναυτικοί) ως «ολιγαρχικοί»!! Στο τέλος της παραγράφου αυτής που αναπτύσσεται αναλυτικά, προστίθεται με τρόπο που δεν προβάλλεται καθόλου (χαρακτηριστικό είναι ότι οι μαθητές που διάβασαν δεν το κατάλαβαν): «Φυσικά, οι όροι αυτοί δεν ανταποκρίνονταν στις αντίστοιχες επιδιώξεις των δύο παρατάξεων»! Ωστόσο, η δυσαναλογία της ανάπτυξης δεν βοηθά καθόλου στην πρόσληψη αυτής της τελευταίας καθοριστικής διευκρίνησης!

· εθνικισμός, εθνικά κινήματα
Γιατί «εθνικισμός» και «εθνικά» κινήματα» και όχι «εθνισμός» και «εθνικοαπελευθερωτικά» κινήματα», ώστε να μη δημιουργείται σύγχυση στους μαθητές, ιδιαίτερα εφόσον διδάσκονται αυτή τη διάκριση στην Έκθεση- Έκφραση; * Και σε τι αποσκοπεί η επανάληψη της διάκρισης των εννοιών «φιλελεύθερος/εθνικός» τρεις φορές μέσα σε τρεις σελίδες (11-13);

· λαός και έθνος :
«…προβλήθηκαν οι όροι από τους επαναστάτες ως «αρχές με παγκόσμια εφαρμογή» (σελ. 11). Ερωτούμε: η έννοια λαός είναι «αρχή»; Σε ποιο κοινωνιολογικό ή φιλοσοφικό σύστημα; Κι αν ναι, έτσι πρέπει να το διδάξουμε στα παιδιά;

· ιστορικές ελληνικές χώρες
Αν δεν ξέρετε ποιες είναι, ανατρέξτε στη σελ. 32 (και όχι μόνο, ο όρος επαναλαμβάνεται και σε άλλα κεφάλαια). Αν θέλετε να μάθετε γιατί ονομάζονται έτσι αυτές κι όχι οι υπόλοιπες, δε θα βρείτε απάντηση.

· Δόγμα Μονρόε
Σελ.13: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μονρόε διακήρυξε ότι η αμερικανική Ήπειρος δεν επρόκειτο ποτέ στο μέλλον ν’ αφεθεί στη διάκριση των αποικιακών δυνάμεων της Ευρώπης.
Πώς να γίνει κατανοητό αυτό από μαθητές που δεν ξέρουν τι είναι το περίφημο «Δόγμα Μονρόε»; Κι εμείς ψάχνουμε στο λεξικό: η λέξη «διάκριση» μα ποια έννοια χρησιμοποιείται; Με την έννοια του χωρισμού, του διαχωρισμού; Της προτίμησης, της διάλυσης, της δικαστικής απόφασης, της κρίσης, της διαφοροποίησης, της ερμηνείας, της εξουσίας, της αυθαίρετης θέλησης; Υποθέτουμε της «κρίσης», ή της «εξουσίας»! Πώς να γίνει εύληπτη εύκολα η σημασία αυτή όταν ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΣΕΛΙΔΑ η λέξη «διάκριση» χρησιμοποείται άλλες ΠΕΝΤΕ φορές με το νόημα του διαχωρισμού; Χάθηκε ο κόσμος να διευκολύνουμε τα παιδιά με απλή και εύστοχη διατύπωση, που ν΄ αποτελεί και πρότυπο της δικής τους έκφρασης;

· Ανατολικό ζήτημα
Σελ. 36: Ανατολικό ζήτημα ονομάζεται το διεθνές ζήτημα (> δυσχέρεια στην κατανόηση: η λέξη διεθνής χρησιμοποιείται σήμερα εναλλακρικά με το παγκόσμιος, όχι τόσο με την έννοια «μεταξύ των εθνών») που προέκυψε από τη βαθμιαία υποχώρηση της ισχύος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και την πλήρωση του κενού που προέκυψε απ’ αυτή την υποχώρηση!!! «Πλήρωση του ΚΕΝΟΥ», τι θέλει να πει εδώ ο ποιητής;

· Πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες!!
Σελ.31: «Οι πραγματικότητες της νότιας Ελλάδας διευκόλυναν την ίδρυση ανεξάρτητου και ομοιογενούς εθνικού κράτους των Ελλήνων. Οι πολιτικές και κοινωνικές πραγματικότητες της ίδιας περιοχής συνέβαλαν επίσης στη διαμόρφωση του πολιτεύματος που εντέλει επικράτησε».
Προσπερνάμε σιωπηλά την αερολογία του περιεχομένου, και πάμε α) στην έκφραση : ο όρος «πραγματικότητες» είναι απολύτως γενικός και αόριστος, και ιδιαίτερα στον …πληθυντικό αριθμό, δίπλα σε μια γενική κτητική!! β) στη δομή: αυτή η φράση, μαζί με την αναφορά στη Μεγάλη Ιδέα και στις εσφαλμένες απόψεις που υποστηρίζουν μερικοί για το Ρήγα, ΠΑΡΕΜΒΑΛΛΕΤΑΙ στο ελλιπές κείμενο για την Α΄ Εθνοσυνέλευση!!


… Και εις άλλα με υγεία!!
Χριστίνα Παπαγγελή